единои тькмо женѣ мужь.
ꙗко же рѣхѡм ѿ вьсако грѣха свободь. и чисть и
нескврьнь. и тако на сїе велїко и страшное служенїе
прїходити.
Without beginning and title; the text on the first page is illegable
and unclear; on the upper margin: за
...го сабора.
Adžar Miscellany![Explore contents [Explore contents]](resources/images/texts.svg)
![View XML source [View XML source]](resources/images/xml.svg)
Bg: Аджарски сборник; Ru: Аджарский сборник
| Location | Bulgaria, Sofia, National Library. Shelfmark: 326 | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Date | 17th c., second half – 18th c., beginning | ||||
| Extent | 151 folios. Folio dimensions: 150 x 205 mm. | ||||
| Collation | 19 quires. Formula: I8(-1)II8–XIX8. Signatures: original. | Watermarks | None | ||
| Layout | 1 column. | ||||
| Condition | Without beginning – the first folio was lost. | ||||
| Contents |
(ff. 2r–3v) Поучение за светите събори
Sermon about church councils
Слово о святых соборах (1)
(ff. 3v–7v) Видение на апостол Павел
Vision of Paul the Apostle
Видение апостола Павла (9)
Слово ст҃го ап҃ла Павла
ѿкрьвенїе ѡ праведним и грѣшним ѡче блвїи .в҃.
Помли се с҃ти Павль. и реч г҃и б҃е
н҃бси и земли и безна и прѣисподни оутврьжденїе. б҃е авраамовь и исаковь ꙗковь. оуслиши ме
грѣшнаг и ѿкри ми видѣти. како прѣдают се
праведни д҃ше.
ѡ горѣ грѣшникѡм вьсѣмъ. ѡ горѣ прѣбивающим до конца вь непокаанїе. ты бо идуть вь различнїе муки а
праведници вь жизнь вѣчную сь ними же насподби
Х҃е б҃е да славим сь ѡцем и дхѡм тому слава вь вѣк.
(ff. 7v–11v) Повест за Акир Премъдри
Story about Ahikar the Wise
Повесть об Акире Премудром (8)
Житїе сказано ѿ прѣмудрости
Акириевѣ како оучаше сестричикꙗ своег Анадана.
Бѣше вь та врѣмена снь
Агрипь ц҃рь. адорьскы и алевидскы. бѣхь азь Акїрїе книжник. и речно ми быт ѿ б҃а чедо не имати нь иманїе паче вьсѣх члкь имах и поех и сьтворих домь
б҃жи.
сице пооучих азь Акѵрїе моего сестричикꙗ Анадана. да аще ѡбѣщет се
нѣкто и прѣимет сїе и сьтворит тако то наслѣдитт вь раи б҃у же
нашему слав.
Дурново 1915
(ff. 11v–18v) Разказ за Адам и Ева
Story about Adam and Eve
Повесть об Адаме и Еве (15)
Слово ѡ Адамѣ и ѡ Еввѣ ѿ
зачела до сьврьшенїе оуказь ѡ҃че бл҃ви.
Бѣше Адам вь раы прѣжд сьгрѣшенїа. и вьсе
имѣхоу вь хотѣнїе. скоты и птици пернатїе. они же повѣлѣнїе Адамовѣ
хотеху и хранꙗху се и летеху.
пол
годище лѣт и тльненїю вьсе по чину ꙗко же и
г҃ь веселит се сь праведними д҃шами. тогда
архг҃гль Ѡиль прослави б҃а г҃люще с҃ть с҃ть с҃ть г҃ь. б҃у же нашему
слава вь вѣкы. аминь.
The copy is concordant with first redaction (the earliest copy in
Savina MS No. 29 ov. 1380).
(Jagić 1893
Милтенова
1982)
(ff. 18v–20v) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за праведния Авраам
Series of stories about Abraham. About the righteous Abraham
Цикл повестей об Аврааме. О праведности Авраама (13)
Слово ѡ праведнаго Авраама
ѡч бл҃ви.
Аврам
роди се вь три тисоущное и вь третїе лѣт по
Адамѣ. бѣше бо Аврам с҃нь единого вѣрующаго вь
идоли.
ц҃рь Хитїе
рче вь истиноу великь е б҃ь твои приведи и
мнѣ кь б҃оу твоему. и повѣле ц҃рь датыи емоу много имѣнїа и скоти и
злато и сребро и сьтворы Аврам дроугаго
оучителꙗ себѣ. боум же наш.
The text of Abraham's story coincides with the texts in MS 109, XV
cent., publisched by Lavrov (Лавров 1899: 70–81). The earliest copy is in Savina MS No. 29, ov. 1380. Other
copies: Милтенова 1982 68–79, 121–123;
Порфирьев 1872:
44–52, 247–256;
Порфирьев 1877:
55–59, 111–130, 135–138
(ff. 21r–24v) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за гостолюбието на Авраам
Series of stories about Abraham. About Abraham’s hospitality
Цикл повестей об Аврааме. О гостеприимстве Авраама (12)
Слово ѡ с҃теи троици како
готти Аврамь.
Аврамь имаше вь грдци своем
гостолюбство. не хотеше ꙗсты вь дому своем
дондеже не прїидет гость вь домь его. тогда дїаволь затворы вьсе поутїе да не прїиде
гость вь дом его.
Мелхиседек блви Аврама и сьтвори ег
патриꙗрхаа. Авраам бл҃ви
Мелхиседека и сьтвори его ѥреꙗ и ѡба б҃лвиста Ісака и слишаста
глат сь н҃бь глющь б҃лвенно сѣме авраамле
боудет вь вѣкы. и оумножит се сѣме его ꙗко звѣзди
нбтнїе. б҃у же наш.
The copy is concordant with Savina MS No. 29, ca. 1380.
(ff. 24v–32r) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за смъртта на Авраам
Series of stories about Abraham. About the death of Abraham
Цикл повестей об Аврааме. О смерти Авраама (12)
Слово праведнаго Авраама
егда прїиде ему архггль Михаиль вь домь
его. ѡч блтви.
Вънегда скончаше се дны Аврааму прѣставиті се емоу и рче г҃ь архг҃глу Михаилу вьстани и иды кь
Аврааму и рчеи ему прѣставити се
хощет ѿ житїа сего.
Аврам же ꙗко вь снѣ
прѣдат д҃шу свою свы . и приидош на нбт и блтвеще
другь друга. и негаше д҃шу его на небта на покои вѣчныи. б҃у же нашему
слава.
This is the first translation, first redaction of the text; the copy
is concordany with MS No. 104 NB – Belgrade, 14th c., No. 433 NBKM – Sofia,
No. 149 NB – Wien etc.
Милтенова1982
(ff. 32r–33v) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Исаак
Series of stories about Abraham. About Isaac
Цикл повестей об Аврааме. Об Исааке (13)
Слово за Исака сна авраамова
ѡч блвы.
Така вьсхраны Аврам с҃на своего Ісаакаа ѡд
иі лѣт. и рче г҃ь кь
Авраму поими с҃на своег
Ісаакаа и заколи того и сьтворы жрьтвоу б҃оу
н҃бному.
Ꙗковь рче кь Исаву брате неподбаеть мнѣ
давати понеже азь долу есмь а ты горѣ ноу аще хощеши да вьсегда дамь тебѣ седи долу. а азь горѣ да дам тебѣ ѿ горѣ долу ꙗко же подбает понеже неподбаеть ѿ долу горѣ подати. тако Ісавь лакомствомь изгоуби
себѣ чьт и себѣ изгоуби. б҃у
нашему.
The copy is concordant with the text in MS No. 104 NB – Belgrade, No. 433
NBKM – Sofia, No. 149 NB – Wien etc.
(ff. 33v–34r) Разказ за пророк Самуил
Story about the prophet Samuel
Повесть о пророке Самуиле (7)
Слово за Самоилѣ прорка ѡч блтвы.
Наваходоносорь ц҃рь
цртвующу вь Вавилонѣ и видѣ с҃нь. и страх быт его каго
видѣ. и сьбра вьсе проркы и рче имь.
и ѿтрьже камень сирѣч породи се Х҃с и разори ветхы закон и сьтворы новы крщенїе. и съби се рѣчи
Самоилѣ прорка. тогда
ѡтроци рѣше. дела вьса г҃а поите и прѣвьзносите его вь вьси вѣкы б҃у
нашему вь вѣкы.
Яцимирский
1921
(ff. 34v–36r) Разказ за Мелхиседек
Story about Melchizedek
Повесть о Милхеседеке (7)
Слово за Мелхиседека ѡче
блтвы.
Бѣше Мелхиседекъ наричет се
безродителнь и безроднь и вьзлюблени бжїю. ѡ҃ць его озивет се
ѿїермь. и роды в҃. сина и нарекоста прьвому Седекь а другому
Мелхиседек.
б҃лви Мелхиседкъ Аврама и сьтвори его патриꙗрха и пакыи
бл҃сви Аврм Мелхиседка и
быт ереи. и ц҃рь вь Ѳаворстѣ поустины. и
вьзврати се Аврам вь дом
свои. славеще б҃а за Мелхиседка. б҃у же
на.
(ff. 36r–41r) Поучение върху казаното от пророк Исая от Йоан Златоуст. Разказ за кръвосмешението
Sermon on a locus from Isaiah by John Chrysostom. Story about incest
Поучение Иоанна Златоуста на пророка Исайю. Рассказ о кровосмешении (14)
Слово с҃тго Іѡанна ѡ
послѣднем врѣменѣ ѡ покаанїю ѡче блтви.
Кто не чюдите
се, кто не дивит те ѡ се вѣцѣ. како
ѡставлена судь врѣмена сїа за оумноженїих
грѣхь наших.
егда
же тако боудет. разумеите. ꙗко кончина вѣка
сего ѥт. ну сьтворите плоди доини ни очима
прѣзираите да не обрѣщет. ват сьмрьт вь том. б҃у же нашему.
This sermon is similar to another text under title "Slovo o dushevnix
razborehx" (No. 677 NBKM – Sofia); one translation may be, but two
redactions (?). Another copies, concordant to this copy: No. 433 NBKM –
Sofia, 16th c., No. 149 NB – Wien; No. 100 MSPC (Gruijc) – Belgrade etc.
(Bibl. parallel Is 24.1–27.13).
(ff. 41r–44r) Прение на нашия Господ Исус Христос с Антихриста
Dispute between our Lord Jesus Christ and the Antichrist
Прение Господа нашего Иисуса Христа с антихрисом (7)
Слово ѡ прѣпиранїе
аньтихристовом сь г҃ьмь нашим Іту Х҃мь ѡче
блви.
Хтоу
приближишум се на гору маслиную. и рче кь оучеником своим. пости се Х҃с. м҃. дны сь оученикы своими.
и прїити имам на место еже нарицает се Хизиту. и имам прїты м҃ты моа еже ме роды Іѡн еже ме кртты. и Илїа и Енох ꙗже соут сьмьрть не
вькусиле. тогда те дїаволе погубу. б҃у нашему
слава вь вѣкы.
The text is concordant with earliest copy in St. Catherine's Monastery
on Sinai No. 34, 13th c.
(ff. 44r–49r) Поучение за царството на Антихриста
Story about the kingdom of the Antichrist
Поучение о царстве антихриста (1)
Слово ѡ антыхриство цр҃тво
како хощеть црттвовать ѡч бл҃вы.
Тогда же вьлезет с҃нь погоубны въ Іертлмь и сѣдит вь црквы бжїи. ꙗко бо съ
пльтїючлкь ѿ мужескы поль и семень ѿ чрѣва мтерне рождень. ꙗко же изъ Дамаскаа г҃лет се.
тогд
и тїе ему ѿвещають г҃и когда видехом альчна или жьдна или нага или стара или болна
или вь тьмницоу и непослоужихѡм
те тебѣ рче им соудїа единому не
сьтвористе на земли ни мнѣ сътвористе идоут сы
вь моуку. а праведныци же вь раи б҃оу нашему слав вь вѣкы амин.
Part of sermon about Doomsday and Second coming
(ff. 49r–50v) Евангелие Никодимово. Разказ как Марта осъди Пилат
The Gospel of Nicodemus. Story about how Martha accused Pilate
Евангелие от Никодима. Повесть о том, как Марфа осудила Пилата (10)
Слово како ѡсуди Марѳа
Пилата
По вьзнетнїе г҃а б҃а нашег І҃с Х҃а Марѳа
иде вь Рим кь ц҃роу авгоусту кесароу. пріиде сь плачем.
г҃лющы помлуи ме влдко прѣд твоим лицем.
егда
ѿиде ѿрокь и ѡбрете Каафа оустрелена. ѡтрокь же призват ц҃ра и ѡдидеи видевь ц҃рь Каафа
мрьтва и рче ц҃рь слава тебѣ Х҃е б҃е нашь.
велїа и страшна дела твоꙗ. прїими млтву мою ꙗко видех те верою вь
с҃на б҃жїи тому слава.
(ff. 51r–52v) Разказ за разбойника Флавиан, от Патерика
Story about Flavian the robber, from the Paterikon
Повесть о разбойнике Флавиане, от Патерика (1)
Слово ѡ Флавиоане бывшим разбоиник.
Близь Египта ет монастирь женскыи вь поустиню на горѣ. и бѣ
богать ѕѣло ему же врата бѣхоу железны. имаше же множество
чрьноризици вь немь.
разбоиникь же ѿшьдь вь
мушкы монастир и постриже се и приеть име
Флавиѡнь. и быт чюднь мноѕѣ и вь свое покаанїе
прѣстави се вь жизнь вѣчную ѡ Х҃е І҃це г҃и нашим тому слава.
Apophthegmata patrum (Николова 1980: 71).
(ff. 52v–55r) Поучение за злите жени от Изидор
Sermon against evil women, by Isidore
Слово о злых женах Исидора (1)
Слово с҃тго Исидора поученїе
ѡч б҃лвыи.
Разумеющы ходиты како
оучаше г҃ь Адама г҃лѥ. готова боудет жена твоа
къ тебѣ егда изидеши из раꙗ. тако и зли
женѣ.
вѣдомо да ѥт се льва аще не знаеши то познаи его по
нхти . тако и зла жена по очию
познавает се. ѿ .р҃. ведрь вино по единои чаши познавает се тако и
жена езична любо добра любо зла. по единои рѣчи познавает се. б҃оу
же нашему слава вь вѣкы аминь.
The text may be a Slavic compilation; for other works on this theme
see Miltenova
(ff. 55r–58r) Сказание за Сивила
Story about Sibyl
Сказание о сивилле (7)
Слово ѡ Сивилѣ еже ѥт прѣмоудра.
Д҃вдь ц҃рь проркъ г҃нь имаше похоть великь вь себѣ. егда седеше исхождаше сила
из него. и подлагаху соут
и гредеше сила его вь судь.
вьстаноуть вое ѿ вьстока
до запада и потресут се ѿ них хоры и градове.
и крьвавь плачь вьздвигнет се ѿ ных. къдоу
вьзвоювать крьвь ꙗко вода потечеть. и вьсу землю поꙗдуть и погубеть
их тѣх ч҃лкь
именем арх҃ггль Михаиль. томоу слава вь
вѣкы.
Милтенова 1984
(ff. 58a–59a) Разказ за произхода на самодивата
Story about the origin of samodiva
Повесть о происхождении русалки (5)
Слово како заче се самодива
ѿкуду быт.
Бѣше ц҃рь Алеѯандрь великь
пареи въсѣхь ц҃ре. с҃нь Филипоу ц҃ра вьса црттвїа прѣвзеть. и вьси езици поклонише т емоу. еди нагомоудрьци не приеть ни женское црттво.
Алеѯандрь прокле ю и тако
прѣбиваеть ꙗкоже видиши. друзи многа соут
писанна ѡ нею. нъ не соуть праздень понеже ѥ ѡ ба
проклета. б҃оу же нашему слава вь вѣкы аминь.
Bulgarian work, composed 13th–14th c. on the base of
"Alexandriada".
(ff. 59r–60r) Разказ как жена осъди Ефрем
Story of how a woman accused Ephrem
Повесть како жена осудила Ефрема (9)
Слово како ѡсуди жена Ефрема
ѡч блви.
Ефрем
бѣше вь поустиню ꙗко приеть блгдть ѿ б҃а. заби
оумь вь бж҃твѣ и провидѣ о грѣсѣ и о безаконїи и рече что црїе что
ли епткпы и патриꙗрсы се б҃ь не видѣт что творуть.
слиша глат ѿ аг҃гла. глюща. Ефреме Ефреме вь истину тако е мужь бо
ѥ жене своеи м҃ты. понеже ѿ ребра егова ѥ. слиша Ефрем таковїе рѣчи вь мирѣ и оубоꙗ се и вьниде вь пустини б҃у
же нашему слава вь вѣкы аминь.
The text is Apophtegmata Patrum; the copy is concordant with the text
in MS No. 433, NBKM – Sofia, No. 149 NB – Wien, etc. Another copy in No. 677
NBKM – Sofia, 15th c., but there is some diferences.
Николова 1980:
71
(ff. 60r–60v) Разказ как се написа Евангелието
Story about how the Gospel was written
Повесть о написании Евангелия (12)
Слово како исписа се с҃тое
еѵ҃лїе ѡч б҃лвы.
Егда
распеху г҃а жидове поеть Іѡаннь с҃тую б҃цу вь домь свои. аптлы разидоше по вьсу землю. Лоука вь Македонїи
въ единь д҃нь рче азь идоу вь Іерлмь. да
поклоню се прѣчттеи б҃ци.
и съставише с҃тое іеѵглїе и оутврьдише величїе. тогда прїе Лоука написа .д҃. икони гледающи образ с҃тѣи б҃ци. Лоука наречет се прьви изьугравь на землы.
This is the second variant of the article. Text corresponds with
second variant of Story about how the Psalter was found in the
sea
(ff. 60v–61r) Разказ за Псалтира как беше в морето
Story about how the Psalter was found in the sea
Повесть о Псалтыри како была в море обретена (5)
Слово како ѱалтирь быт вь мори ѡч блтви.
Написа Двь црь
ѱалтирь. ꙗкоже обеща се гвы и сътвори ѱалѡм. т
м е, и състави, и сътворы книгоу. и залїа ѡловѡ и вьврьже вь
море.
и раздаде мирови такоже
аптлы ꙗдоше рыбы. и напльнише бжттва. и раздахоу мироу
вьсему. рибы бѣхоу б҃жи словеса. нови завѣть понеже ꙗ ѱалтирь.
оутврьжденїе д҃ши. такь и рибы оутврьдише
нови заветь. сптенїе хрттиꙗном и прощенїе мироу.
аминь.
This copy contains second variant of the text like a separate article;
earliest variant is combined with apocryphal story about David; (first
variant of the text like a separate article is included in No. 677 NBKM –
Sofia, 15th c. etc.). Other copies: No. 433 NBKM – Sofia, No. 149 NB – Wien,
No. 100 MSPC (Gruig2) – Belgrade etc.
(ff. 61r–62r) Откровение на Богородица за седемте гряха
Revelation of the Theotokos about the seven deadly sins
Откровение Богородицы о семи грехах (7)
Слово ѡкрьвенїе стїе б҃ци
вьпрошенїем ѡ з грѣсехь.
Поклониши коленѣ. прчтаа
м҃ли се кь г҃оу б҃оу г҃люще. г҃и помлуи ме и прости члком грѣхы. рче гь. слиши
прчтаа за могїе сльзи твои оставоут се ч҃лкѡм грѣхы еже сьгрѣшили соут. нъ з҃ грѣх не оставут се
члкѡм.
а стены црковнїе аг҃гли
соут еже носоуть на обрусе образь гнь.
неподбаеть иному вьсклонити се тькмо ерею
и чрьнорисцем б҃у же нашему слава вь вѣкы
аминь.
This is the short variant of the article, probably a Slavic
revision
(ff. 62r–68v) Откровение Варухово
Revelation of Baruch
Откровение Варухово (10)
Слово ѡ вьскртенїе Вароухово егда послан быт кь немоу аггль в
сту гору нарицаему Сїѡнь егда плака се ѿ
плененїе Іерлма како плѣнень быт ѡ҃че за
мл҃твь.
Егда
плѣни Наваходносор црь
Іерлмь и прѣвед на Вавилон се азь Вароух немльчно глах г҃и почто праведнь быт
Навьходносорь ц҃рь и плѣни град твои.
и прїиде глат сь нбьт г҃ле снесете
Варуха на земли. да скажет сном ч҃лчьском ꙗко слиша таинїе еже
прѣдат. б҃у нашему
слав вь вѣкы аминь.
Gaylord 1984
(ff. 68r–72v) Видение на Анастасия Черноризица
Vision of the nun Anastasia
Видение Анастасии Черноризицы (8)
Слово Настасїю чрьноризицу
како вьзведна быт на
н҃ба оче блтвы за млтвь с҃ты.
Аза же Анастасꙗ чрьноризица повѣленѥм г҃не вьзвед ме аггль на н҃ба
видѣти ми вьсем бываема иже вь покаꙗны. и
непокаани живьше и видѣ прьво патриархы.
измите се ѿ грѣх своих. да подвижет се и ви братїа да не вьнидете вь
муку. еже сказах вамь. и ничтоже ни вь пользу
будет. вь непрѣдным вѣкы б҃у нашему слава вь вѣкы
аминь.
The copy contains the second redaction, that is, a Slavic revision;
the earliest copy of first redaction in MS No. 29 Savina Monastery, No. 241
GIM – Moskva, etc.
(ff. 72v–75r) Сказание за 12-те петъка
Story about the twelve Fridays
Сказание о 12-ти пятницах (13)
Слово ѡ ві прѣсти петкь стго
Ефрема ѡч блв.
Въ западнѣи странѣ е землꙗ
равна вь ниже ет град
великь Шиньталь вь нем же ет множество жидовь.
имѣху пиру велику жидове сь хриттꙗне вь пирѣ
тои.
сїе же ві пек подобает блюсты сь потом и млтвою. и сь
пенїе. аще кто сьхранит ѿ хлѣбь и ѿ воде не
тькмо сптет се нь и вѣнць приемлеть. бу нашему
слава вь вѣкы вѣкѡм амин.
The earlier copy in No. 29 Savina Monastery, which specific fetures
coincides with the text in MS No. 34, Synai mon., 12th–13th c.; this copy
follows another tradition.
(ff. 75r–80v) Въпросите на св. Йоан Богослов към Авраам
Questions of St. John the Theologian to Abraham
Вопросы св. Иоанна Богослова Аврааму (9)
Протлькованїе ѡ Адама И҃ѡ
бголовца.
Вьзиде г҃ь на гору елеѡнскою сь оученикъі своими и рче им азь ѿхождоу на нбо и Адама вьзвождоу сь
собою. и иже соу били сь нимь и г҃ла Авраму Авраме тебѣ прѣда дши
разлучати на двое. праведни на н҃бо а грѣшни в адь.
вь недлю будеть вьскретнїе вь с҃тую
пасху тако сь б҃гѡм будеть и сь аг҃гли своими
славеще прѣстую троицу. ѡ҃ца и с҃на и с҃тго д҃ха нинꙗ и пртно и вь вѣкы вѣкѡм
аминь.
(ff. 81r–83r) Чудеса на св. Николай Мирликийски. Чудо за сина на Агрипа
Miracles of St. Nicholas of Myra. Miracle about Agrippa’s son
Чудеса св. Николая Мирликийского. Чудо о сыне Агриппы (13)
Чюдо а҃ ст҃го Никола ѡче
блтви за м҃лтвь.
Азь Агрипь живѣ вь
Аньтиѡхїю б҃га м҃лех паче вьсѣх ч҃лкъ. и с҃тго Николїа и вьсу надждоу имаше къ стму Николу. имаше единочеднаго с҃на
Василїа.
и прихождаху множество народ да видит чюдо дивно и ѡтрока избавленаа ѿ поганих сараклиане. хвалеще б҃а и с҃тго Николиа вь
вѣкы аминь.
(ff. 83r–84r) Чудеса на св. Николай Мирликийски. Чудо за Димитрий
Miracles of St. Nicholas of Myra. Miracle about Demetrios
Чудеса св. Николая Мирликийского. Чудо о Димитрии (7)
Чюдо в҃ ст҃го Николїа.
Бѣше нѣкы ч҃лкь вь
славнем градѣ Костандинѣ вь мѣсто
нарицаемо Мельфрїа. именем Димитрїе. и имаше
службу кь с҃тму Нуколѣ.
и изврати се корабль и
падньхмо на дно мора. и страх великь приехмо
братїе. и вьсы чюдѣху се ѡле чюдесы иже сьтвори с҃ты Николае. вьси
течаху на видѣнїе. славлꙗху б҃а и с҃тго Николїа тому слава вь вѣкы
аминь.
(ff. 84r–85r) Чудеса на св. Николай Мирликийски. Чудо как спаси града от глад
Miracles of St. Nicholas of Myra. Miracle about how he saved the town from starvation
Чудеса св. Николая Мирликийского. Чудо о спасении города от глада (2)
Чюдо г҃. ѡ Николае.
По прѣставленїе чюдотворца
х҃ваа Николїа. оу с҃темь кѵвоурѣ лежаше прѣс҃тое тело с҃тго и быт соуща г҃.ѳ҃ мтци и
быт гладь крѣпкь вь страну тои
мириликѵску.
и раздаде Ѳеѡдоль егумень нищим и
сиротамь. а проча прода на цѣну. прѣхранише до врѣмены жьтви хвалеще
б҃а и с҃тго Николїа вь вѣкы амин.
(ff. 90r–96r) Разказ за великото чудо, което се случи със светата икона на нашия Господ Исус Христос
Story about the miracle with the sacred icon of our Lord Jesus Christ
Повесть о великом чуде сосвятой иконой Господа нашего Иисуса Христа (1)
Вь недлю
православную иже вь стых оца нашег Аѳанасїа архепкпа Алеѯандркаго повѣсть ѡ
великѡм чюдо бывшу ѿ прч҃тїе и с҃тїе иконы
г҃а нашег І҃ѵ Х҃а. вь Виритьсцѣм градѣ ѡче блтви за м҃л.
Вьзвѣдте очи свои мисльнѣи. любоимцы и видите страшное новое
чюдо еже быт вь д҃ны н҃ши. вьзрѣте на странаꙗ
и прѣдивнаꙗ и безчисльнаꙗ чюдеса б҃жїа. и дадите славу
ему.
дади ему славу сь велїемь
и умиленїем срдца и
плачем. сь радоттїю
б҃лгодарите. ꙗко сподби нат своѥ вѣрѣ и разумѣ своего Х҃е б҃е нашь. ꙗко тому подбает слава и дрьжава
чьсть и покланꙗнїе и велелѣпїе о҃цу и с҃ну.
(ff. 90r–96r) Разказ за отец Агапий
Story about father Agapios
Повесть об о. Агапии (7)
Слово с҃тго о҃ца нашег Агапїа о҃че б҃лви за м.
Агапїа ѡ҃ць нашь. измлад начеть б҃а боꙗтї се и заповѣди его
послушатыи. и жить вь монастирь.
ѿнесете и дадите патриарху
вь Ертлмь. да вьдат вь
ц҃ркви да и чететь тако и блжны Агапїе прѣбыт
м҃ лѣт и сконча жить свои. о хлѣбе еже дасть
ему Илїа вь раи. тако и прѣдат д҃хъ свои б҃у
же наше.
(ff. 96r–102v) Житие на св. Кирик и Юлита
Vita of Sts. Kerykos and Julitta
Житие св. Кирика и Улиты (4)
Слово с҃тго мчника Кѵрѵка и м҃ти его ОУлиты мтца
юнїе еі. днь мчнь быт
млднць без г҃. мтцы г҃. лѣѳь. ѡч блтв.
Въ врѣме ѡн бывшу Алеѯандру ц҃ру и Макьсимиꙗну бѣхоу же невѣрны. и
идолом покланꙗху се. и искаху кто вь Хта вѣруеть да погубеть его. и ц҃ркве их разараху.
за с҃тго ради Кѵрѵка
вѣроваше и бише мчници и вѣнци сь н҃бть приеше. л҃ѳ҃ тисоущы и о҃. их и вьси получише живот вѣчни и
тем слава вь вѣкы амїнь.
(ff. 102v–105v) Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за третото дърво
Series of stories about the Holy Tree. Story about the third tree
Цикл повестей о Крестном древе. Повесть о третьем древе (4)
Слово ѡ дрѣве г҃ на немже
распет се разбоиникь неправдны. ѡче блвыи.
Ѡ дрѣва ѡного сьнѣднаго. ѿ
него же изгнань быт Адамь изь раꙗ.
Ab |
Вьпрот слово како зачеху се г҃ а дрѣва или
како растеху ѿветь. |
Ab |
Слово како сьбраше т вь Іерлтмѣ чттни г҃. дрѣва Хтва. ѡче блтвы. |
(ff. 105v–106v) Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за Адамовата глава
Series of stories about the Holy Tree. Story about Adam’s head
Цикл повестей о Крестном древе. О голове Адама (9)
Слово за главу Адамову ѡч блтви.
Глава же Адамова. вь корены
дрѣва лежаше. на краи Іертлма и никто ею не
знаюше. и вь единь д҃нь изиде Соломон на ловь.
и еди ѿрабовъ ег вьзьм плащь Соломоновь .
того ради нареко име мѣсту
тому Литострать и ту быт сьборище вьсѣмь
Іертлимлꙗнѡм б҃у же
нашему слава.
The text is the part of Apocryphal cycle about Holy Tree, in this copy
– first redaction.
Милтенова
1982
(ff. 106v–107v) Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за двамата разбойници
Series of stories about the Holy Tree. Story about the two robbers
Цикл повестей о Крестном древе. Повесть о двух разбойниках (12)
Слово за в҃ разбоиника како
зачеху се и како распеху се на крттѣ сь
христѡм ѡче блтвы.
Егда
быт рождество г҃а
б҃а нашего І҃с Х҃а. тогда поеть Іѡсифь с҃тую
б҃цу. и поиде вь Егѵптъ. ꙗко же рче ему а҃ггль
г҃нь.
разбоиникь его же вьздои
с҃та б҃ца того распеху ѡ десною Х҃а тои же вьниде вь раи а другы
испаде б҃же нашему слава вь вѣкы аминь.
The text usually is the part of the Apocryphal cycle about Holy Tree,
but sometimes appears separately. The copy presents features of first
redaction.
(ff. 107v–112r) Разказ как Константин цар и майка му Елена намериха честния кръст
Story about the discovery of the Holy Cross by SS. Constantine and Helena
Повесть об обретении Честнаго Креста св. Константином и Еленой (3)
Слово како изьѡбрѣте Костадинь
ц҃рь и м҃ти его блженнаа Елена чттнии кртть гтнь вь Іертлмѣ ѡче блтвыи.
Въ лѣто .з. црттвующу великому цру Костандину вь великѡм и бгосьзданим градѡм Римѣ мтца стоуденнаго събраше се множество чады
ратныих на рѣку рекомою Дунавь.
и толико же дарь. вьда се
Кѵрꙗку епткпу. ѡбѣтенїа рады чттнаго кртта гтнꙗ. ꙗко ть бѣсы и ези вьсы исцѣлѣеть. дарѡм и блгдтїю тому слава вь
вѣкы аминь.
(ff. 112r–116r) Разказ за пророк и цар Давид
Story about prophet and king David
Поветь о пророке и царе Давиде (7)
Слово ѡ Двдѣ црѣ како заче се
и како вьцари се.
Бѣше Іесеи моузгь силень и
крѣпькь ѕѣло вь срьдци своем ба дрьжаше и б҃у служаше велико и сь жену свою Езевелу
имѣху .и. синовь своих.
Д҃вд же видѣ и вьсплака се
Сольмон рче ѡче
почто плачеши не веси ли колико ти зла сьтвори Двдь рче ѡ с҃ну плачу рожденїе мое понеже
бѣ рожденїе добрые жени бу же нашему слава вь
вѣкы.
(ff. 116r–116v) Разказ за Успение на Богородица
Story about the Dormition of the Theotokos
Повесть о Успении Богородицы (10)
Слово ѡ аптла Ѳомѣ ѡч б҃л.
Егда
быт оуспенїе с҃тїе б҃це тогда аг҃гли и аптли сьбираху се на
ѡблацѣхь. Ѳома же рекомаго близнець не бѣ тоу сь ним. нь вѣрѣше .з҃. тисоущь людїе.
пакы Ѳома сь хлѣбом пркртти се и рче прѣчттаа б҃це помагаи
нам исповѣдующих те
вь истину б҃цу. и зет
зуници с҃тую и поклони се еи. тогда
умлькоше вьси аплы. Петрь кь Ѳомѣ рче блтвень еси Ѳома вь вѣкы аминь.
(ff. 116v–120v) Разказ за Соломон и жена му
Story about king Solomon and his wife
Повесть о царе Соломоне и его жене (6)
Слово ѡ прѣмудротти Соломоновѣ ѡче блтви.
Д҃вдь ц҃рь имаше с҃на
прѣмудраго Соломона Соломон имаше красуту
велику ѕѣло. Соломонь где чюꙗше у иного ц҃ра
лѣпу ц҃рцу. Соломонь сь хитростїю свою струе себѣ ꙗко
един ѿ купець.
Соломонь даде сьмрьть
слатку ц҃ру кѵпрьскому. и пусти ему крьвь по вьсех жилах и по вьсе стави ег а ц҃рцу врьза Фаиам
за ѡпаши и разтрьгоше ю на двое. Соломон прѣе црттво ег. б҃у же нашему.
Earliest copy – in MS No. 104 NB – Belgrade; other copies: No. 308 NBKM –
Sofia, No. 13.4.10 BAN – Sanct Petersburgh etc.
(ff. 120v–123v) Разказ за Самсон
Story about Samson
Повесть о Самсоне (9)
Слово ѡ силнего Самѱона. ѡче
блтви за мо.
Бѣше мужь нѣкы именем Маное. и бѣ неплоднь того ради бѣху вь
печали. и вь един днь. Маное ѡрѣше аг҃гль
гтнь прїиде вь дѡм
его и рче кь женѣ его.
и уби ц҃рцу и вьсе невѣрни
погуби и ту погибе силнꙿни Самѱонь. да видите ли братїе что ти
струют
невѣрни жени мужем своим. да того рад не
исказуи срдце свое женѣ б҃у же
нашему слава вь вѣ кы аминь.
The story usually is a part of the cycle of stories about evil
women.
(ff. 123v–127v) Разказ за стария Александър
Story about the old Alexander
Повесть о ветхом Александре (5)
Слово како избише се вьси
црттва хананскаа ѡче блтви за млтвь.
Бѣше град великь вь Аньтолистѣи земли на мѣстѣ Скамандрѣ имаше
м҃ѕ҃. врат исхождаше из него вое .о҃. стеговь
и вь стегу бѣше по .з҃. вое и ть град зовѣше
те Троать.
и видѣ Алеѯандрь колико се зла сьтвори за едну жену. и
поем мьчь свои и ѿсѣче женѣ своеи главу.
Игилуди ц҃рци сестри своеи. а сам скочи вь
мори. б҃у же нашему слава вь вѣкы амин.
The text is known like a popular story of Troja's war; other copies:
MS No. 740 – NB RAN – Bucharest, No. 667 NBKM – Sofia etc.
(ff. 127v–129v) Разказ за кръчмарката Теофана
Story about Theophano the tavern-keeper
Повесь о корчмаре Феофане (9)
Слово како погубы
Ѳеѡфа крьчюмарица. ѳ҃. братїа вьсе ц҃рїе вь едино
нощ ѡч блтви.
Въ она врѣмена бѣше црь
Фока имаше братїа. и҃. а онь бѣ . ѳ҃. и бѣху вьси добри и велми
храбри и обьхождаху вьсу землю да бих сде обрѣли наситити се вое.
и тако скончаше се
б҃лговѣрни ц҃ри. а проклѥтои Ѳеѡфани разьточише чрѣва по вьсему
граду б҃у же нашему.
This the first redaction of the article; the earliest copy of the
first redaction is in the MS No. 104 NB – Belgrade, 14th c.
(ff. 129v–131v) Разказ как се появиха павликяните
Story about the origin of the Paulicians
Повесть о появлении павликиан (3)
Слово Іѡанна златооустаго како
зачеху се павликѣне ѡче блтви за мл҃твь.
Сътвори се дїаволь ꙗко
един граматникь лѣпоту имущїа велику и
мудрот кротко и тихо глющи и долу гледающи
и велико смѣренїе имущи.
и тако наричет се
павликѣне понеже вражїа наоука вьсприеху с҃ты златоустць рче проклѥти да будуть они люд и оучителе их б҃у же нашему
слава.
Other copies: No. 82 mon. Nikoljac, Montenegro, 16th c.; MS No. I.26054 UB
– Wien, 1566 year; MS No. III.a.10 Archiv CAS – Zagreb, 16th c.; MS No. 794
Troice-Sergiev coll., RGB – Moskow, 16th c.; MS No. 2a, Bogishich coll. –
Cavtat, Croatia, 16th c.; MS No. IX.C.18, NM – Prague, 17th–18th c.
Милтенова 1997
(ff. 131v–135v) Разказ как св. Василий избави човек от дявола
Story about how St. Basil liberated a man from the devil
Повесть как св. Василий избавил человека от дьявола (7)
Слово с҃тго Василїа како изеть
чл҃ка ѿ дїавола Фармакїа ѡче блтви за
млть.
Въ ѡна врѣмена бѣше моуж именем Сиклитиꙗн и бѣше вь великѡм
севастинꙿствѣ. имаше дьщер едину. име еи бѣше
Корасїа.
с҃ты Василїе поем вьси дари ц҃рковнїе. и прииде вь дѡм ихь и причести ихь с҃тым дарѡм и бише блтвени вь славу и чтть г҃а б҃а
нашег Ѵт Х҃а тому
слава вь вѣкы.
(ff. 135v–151v) Поучение за прекрасния Йосиф от Ефрем Сирин
Sermon about the handsome Joseph by Ephrem the Syrian
Слово Ефрема Сирина о Прекрасном Иосифе (5)
Слово ѡ прѣкрасниго
Іѡсифа како продан быт
вь Египть ѿ братїа свои ѡч блтви за м.
Б҃е Аврамовь, б҃е Исаковь,
б҃е Иаковь б҃е ѡць наших
избрави прѣподбнаго сѣменѣ слугь
твоих вьзлюбльших
те. даруи ꙗко бльг проꙗви. да вьскипить вь мнѣ
потокь чюдесь твоих.
да егда видевь Іаковь Іѡсифа гредуща кь нему нападе на вїю его
съ плачемь и сь риданїемь вѣликом ѕело г҃лаше
… ѣда умру видехь бо Іѡсифа чедѡ мое
сладкое за Х҃а б҃а прославлень сь о҃цем и
с҃нѡм и стымъ д҃хѡм
н҃нѣ и прсно и вь вѣки вѣкѡв аминъ.
|