(ff. 1r–6v) Житие на св. Алексий Римски, фрагмент
Vita of St. Alexis of Rome, fragment
Житие св. Алексея Римского, фрагмент (1)
Apocryphal Miscellany from Vienna![Explore contents [Explore contents]](resources/images/texts.svg)
![View XML source [View XML source]](resources/images/xml.svg)
Bg: Виенски апокрифен сборник; Ru: Венский апокрифический сборник
| Location | Austria, Vienna, National Library, Miklošić Fr. Shelfmark: 149 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Date | 16th c., second half | ||||||||
| Extent | 192 folios. Folio dimensions: 140 x 205 mm. | ||||||||
| Collation | 24 quires. Formula: I8–XXIV8. | Watermarks | Anchor
with cross and star Briquet 1907: 548 (1563–1568) Anchor with cross and star Briquet 1907: 486 (1559–1561) Anchor with cross unidentified |
||||||
| Binding | New binding | ||||||||
| Condition | Very good | ||||||||
| Contents |
(ff. 7r–26v) Физиолог
Physiologos
Физиолог (13)
Сь б҃гом
починаем житїа ѡ въсѣ сьставѣ слов. о въсѣх вещех ходещих и летещих
х.
The copy represents first group of the second Physiologus' translation
in South Slavic literature; other similar copies: N 100 MSPC – Belgrade;
No. 433 NBKM – Sofia, second half of 16th c. Стойкова 1994: 53–54, 70–71
(ff. 7r–8r) Физиолог. За лъва
Physiologos. About the lion
Физиолог. О льве (9)
Слов
за льва. о ц҃ри ѕвѣрстѣм фисиѡлгь реч о
львѣ.
Львъ есть имеѧщи дѣла великаа три.
(ff. 8r–9r) Физиолог. За зубъра
Physiologos. About the aurochs
Физиолог. О зубре (10)
Братїе и сих
вещѥи архаг҃гль Уриль. повѣсть Іѡанну
богослову. слов ѡ зебри. рекшѥ
идропосъ.
Есть зебрь великь звѣрь
ѿ вьсеи звѣреи
(ff. 9r–10v) Физиолог. За слона
Physiologos. About the elephant
Физиолог. О слоне (11)
Словѡ ѡ слонѣ
повѣство .
Есть бо звѣрь именемь
слонъ. велеи ѕѣло.
(ff. 10v–11r) Физиолог. За елена
Physiologos. About the stag
Физиолог. Об олене (11)
Слов
ѡ елени повство.
Еленъ ес имѣеще лѣпоту. възоромь дивїемь. и рози его
единолѣѳи.
(ff. 11v–12v) Физиолог. За морското конче
Physiologos. About the sea horse
Физиолог. О морском конке (11)
Слово за индропа иже въ
мори.
Есть инъдропь си въ
мори ꙗко и фариа.
(ff. 12v–13r) Физиолог. За орела
Physiologos. About the eagle
Физиолог. Об орле (12)
Слов
за орла.
Есть орель ц҃рь
летущим вещемь. орель добрѣ есть за
р҃. лѣт.
(ff. 13r–14r) Физиолог. За лешояда
Physiologos. About the vulture
Физиолог. О стервятнике (8)
Слов
за випа како ес житїе ег.
Въпь ес многознающии лькавствїа пач
вьсѣх вещеи.
Физиолог. За кълвача
Physiologos. About the woodpecker
Физиолог. О дятеле (12)
Слов
о детла.
Ес
е детелъ чьдолюбно пареи вьсѣх
вещеи.
(ff. 16v–17r) Физиолог. За папуняка
Physiologos. About the hoopoe
Физиолог. О удоде (10)
Слов
за попунца
Попунецъ ес пьстра птица. завивающе гнѣздо.
(ff. 17r–17v) Физиолог. За щъркела
Physiologos. About the stork
Физиолог. Об аисте (9)
Слово заа
стръка именемь пеларгѡс.
Стръ ес рекши пеларгосъ.
чедолюбен много
ѿ половинꙋ долу ес тънъкъ.
(ff. 17v–18r) Физиолог. За яребицата
Physiologos. About the partridge
Физиолог. О куропатке (12)
Слов
за еребїце.т.
Еребица ес
многочьдна вещь. егд сьтворить
гнѣздо.
(ff. 18r–18v) Физиолог. За гърлицата
Physiologos. About the turtle dove
Физиолог. О горлице (9)
Слов
за грьлиц.
Грълица ес любезнива за мьжи ходита
заедно ѡба.
(ff. 18v–19r) Физиолог. За гълъба
Physiologos. About the dove
Физиолог. О голубе (10)
Слов
за гольба.
Гольбь ес добрѣиши вьсѣхь птиць. вьси заедно лѣтают.
(ff. 19v–20r) Физиолог. За вълка
Physiologos. About the wolf
Физиолог. О волке (13)
Слово за влька како
живеть.
Влькь ес похватлив ѕвѣрь да аще не
обрещеть мрьшу да се наꙗсть.
(ff. 20v–21r) Физиолог. За жерава
Physiologos. About the crane
Физиолог. О журавле (10)
Слов
за жерава како жит.
Жеравь есть многогласна
птца. сьбирающим се вечру.
(f. 21r) Физиолог. За морския таралеж
Physiologos. About the sea urchin
Физиолог. О морском еже (11)
Слов
за хинеа.
Хинеи ес въ море. не имат ногу ни
перїа.
(ff. 21r–22r) Физиолог. За змията
Physiologos. About the snake
Физиолог. О змее (13)
Слово за змїи.
Змїа ес люта вещь пареи въсѣх вещеи.
(ff. 22r–22v) Физиолог. За вола
Physiologos. About the ox
Физиолог. О воле (6)
Слово за вола.с.
Воль ес на службѫ чл҃вкомъ. въ срдци
своем беззлобна вещь.
Физиолог. За еднорога
Physiologos. About the unicorn
Физиолог. О единороге (9)
Слов
ѡ единорозѣ како ес житие егѡ.
Единорогь ѕвѣрь ес имать дѣло велико ѕѣло.
Физиолог. За пауна
Physiologos. About the peacock
Физиолог. О павлине (11)
Слов
за пауна.
Паоунь ес прѣкрасна вещь. пареи вьсѣх
вещеи.
(f. 23r) Физиолог. За грипса
Physiologos. About the griffin
Физиолог. О грифе (3)
Слов
ѡ грипсосѣ.
Грипсось ес вели въсѣх птици летщих. там бо ес вь ѡни земли въ рѣцѣ
Никиꙗнстѣи
(ff. 23r–24v) Физиолог. За аспидата
Physiologos. About the asp
Физиолог. Об аспиде (10)
Слов
ѡ аспидѣ.
Аспида ес имѣеще лѣпоту дивну. ес мужсько на
вьстоцѣ.
(ff. 24v–25r) Физиолог. За лисицата
Physiologos. About the fox
Физиолог. О лисе (13)
Слѡв
о лесиц.
Лисица ес многотехнита вещь. егда не
обретает да ꙗсть коим дѣлом хранит се.
(ff. 25r–25v) Физиолог. За лястовицата
Physiologos. About the swallow
Физиолог. О ласточке (11)
Слово ѡ ластовиц.
Ластовица ес незлобива птица
прѣбивает же поль годища въ поустини.
(f. 25r–25v) Физиолог. За жабата
Physiologos. About the frog
Физиолог. О жабе (9)
Слов
о жабе сушовни и водни.
Жаба сꙋшевна ес. сꙋшьщи на сл҃нце и на мразѣ и на вѣтрѣ и
на снѣзѣ.
(f. 26r) Физиолог. За пчелата
Physiologos. About the bee
Физиолог. О пчеле (6)
Слов
ѡ пчел.
Пчела ес чюдна вещь. рче бо
Ѥзкїа прѡркъ по мала ес ѿ въсѣх вещеи
летущих.
остани ѿ злихь. и
прииме се за б҃лагое. да же двери не затворыт се.
и вънедꙋ ѡстанеши.
(ff. 26r–32v) Поучение на баща към сина си (Поучение на Спанеас)
Instructions of a father to his son (Spaneas)
Поучение отца сыну (Поучение Спанеаса) (3)
Жалость праведнаг Спанею. како ꙋчаше съ жалостїю
с҃на своего.
Чедо мое любовное. чед мое срдчное костї мою и
тело ѿ тела моего.
своима рꙋкама сътворꙋ да
их ꙋгасишы да не горꙋт. тако помѣни мои рѣч надѣи се на
б҃а. да не злосрьдиши се в вѣки.
Other copies: N 29 Savina mon., N 100 MSPC – Belgrade; (Jagić 1892); other translation (Радојчић 1967). Folia
appear to be missing in No. 433 on this place.
(ff. 32v–41v) Разказ за Адам и Ева
Story about Adam and Eve
Повесть об Адаме и Еве (15)
Слово ѡ Адамѣ и ѡ Еввѣ ѿ
зачела и до сьврьшенїе. ꙋказь.
Бѣше Адамь въ раи прѣжде
съгрѣшенїа. и въсѣ имѣше вь хотѣнїе. и въсе въ хотѣнїе его
ходѣше.
пакы рче емꙋ творити паметь .г҃. д҃нъ к҃. и м҃. и вьсе по чинꙋ
ꙗко же аг҃глы веслим
сесъ праведнами д҃шами. тогда арчг҃гль Иѡиль. прослави б҃а г҃люще. ст ст ст ал
ꙋ с҃ть г҃ь испльни н҃бо и землю слави егѡ.
The earliest copy is in N 29 Savina Monastery; this copy represents
earliest translation; other copies: No. 433 NBKM – Sofia, N 100 MSPC
(Gruijch) – Belgrade, etc.Miltenova 1982: 35–55.
(ff. 42r–44v) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за праведния Авраам
Series of stories about Abraham. About the righteous Abraham
Цикл повестей об Аврааме. О праведности Авраама (13)
Словѡ о праведнаго Аврама. ѡч блсви.
Авраамь роди се вь три
тысьщное и вь третие лѣт. по Адамѣ. бѣше бо
Авраамь с҃нь единого вѣроющаго вь идоли.
и повелѣ ц҃рь дати мꙋ ж много имѣнїе. скоти и злато и сребро. и
сътвори Авраам дрꙋгаго оучителѣ себѣ. б҃ꙋ же
нашемꙋ слав въ вѣки
аминъ.
The copy represents first translation; other copies: No. 433, NBKM –
Sofia, No. 100 MSPC (Gruić) – Belgrade, N 794 Troice-Serg. lavra RGB –
Moscow, No. 738 NB – Belgrade, No. 326 NBKM – Sofia, etc. Порфирьев 1872: 44–52,
247–256; Порфирьев
1877:455–59, 111–130, 135–138; Вълчанов 1973
(ff. 44v–47r) Поучение на апостол Павел за смирението
Sermon of Paul the Apostle on humility
Поучение апостола Павла о смирении (3)
Слѡв
с҃тго апсла Павла ѡ смѣренныи.
Братїа ничтоже цвѣте
прѣдивнии развѣ прѣзрѣнїе любве.
тѣх
бо очи к томꙋ свѣт не
видѣт. нъ плачь бесконечни. и
радине.ѿ н҃нѣ и до вѣка. б҃ꙋ нашем слав въ
вѣкими.
The same work in MS No. 433, 44v–47r; No. 100, 30v.
(ff. 47r–53r) Поучение върху казаното от пророк Исая от Йоан Златоуст. Разказ за кръвосмешението
Sermon on a locus from Isaiah by John Chrysostom. Story about incest
Поучение Иоанна Златоуста на пророка Исайю. Рассказ о кровосмешении (14)
Слов
с҃тго Іѡна златоустаго ѡ прѡрка Исаїю. ѡ
послѣдним врѣмени ѡ
покащи.
Кто не дивит се и кто не
чюдит се ѡ семь вѣцѣ. како оуставена
сьт врѣмена сїа.
разꙋмѣите ꙗко скончанїе
вѣка сего ес. нъ сътворѣте плодь досень. ни очима призираите.
да не ѡбрещшт вас сьмртъ
и вь тѡм. б҃ꙋ же
нш҃мꙋ.
This sermon is similar to another text under title Слово о дꙋшевнихь
разборѣхь (No. 677 NBKM – Sofia); one translation may be, but two
redactions (?). Another copies, concordant to this copy: No. 433, NBKM –
Sofia; No. 100 MSPC (Gruijc) – Belgrade etc. Bibl. parallel Is
24.1–27.13; Story about the incest.
(ff. 53r–54r) Притча за овошката
Parable about the fruit tree
Притча о ??? (8)
Слово за овошкꙋ.
Бѣше чл҃вкь имающи
виноградъ. и вь виноградѣ. имаше ѡвошкꙋ. приходѣше кь виноградꙋ господар.
виноград. сътарꙋ и младꙋ. поповом и
кнеѕем. не обратите сь. во м҃лтвахь.
поринет те дїаволꙋ и аг҃гломь его тоу боудеть плачь и скрежеть зубом.
Other copies: No. 433, NBKM – Sofia, No. 100 MSPC (Gruijć) – Belgrade;
similar text (may be another redaction?) in No. 677 NBKM – Sofia.
(ff. 54r–55r) Цикъл разкази за Авраам. Разказ как Сара учеше Авраам
Series of stories about Abraham. About how Sarah instructed Abraham
Цикл повестей об Аврааме. Как Сара утешила Авраама (8)
Слов
како учит Сарра Авраама мьжа своег.
Рче
Сарра къ Аврааму. моуж
своему. азь сьстарѣх се бесчедна. поими
рабѫ нашѫ Агарѫ. еда како сьтвориши плѡд.
и нарекут се измаильне.
татаре и агарѣне. саракини аравити. понже
оумножоть с. вь
Аравитскои горѣи. б҃у.
The same work in No. 433, NBKM – Sofia; No. 100, MSPC etc.
(ff. 55r–57r) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Исаак
Series of stories about Abraham. About Isaac
Цикл повестей об Аврааме. Об Исааке (13)
Слово за
Исата.
Тако въсхрани Авраамь с҃на
своего Исака ѿ и҃ї лѣт. и рче г҃ь кь Авраама поими с҃на своего
Исака.
нъ аще хощеши. да
въсегда дам теб сѣди долоу азь гору да дамь теб ѿ гоу долоу. ꙗко ж подбает.
понеже не подбаеть ѿ долоу горѣ подати
такожде Исава лакомствомь изгоуби себѣ чьсть. и себе
изгоуби. б҃у же наш҃му слва. амнь.
The same work in No. 433, 34v–36v, No. 100 MSPC, etc.
(ff. 57r–58r) Разказ за пророк Самуил
Story about the prophet Samuel
Повесть о пророке Самуиле (7)
Слов
Самоилѣ прѡрка.
Навъходносору ц҃рю црствующоу въ
Вавѵлонѣ. видѣ сьнь и зби его како видѣ.
и видъше въси люде. сьбише с рѣчи прорка Самоила. тогда
отроци рѣше дѣла вьсе г҃а пот
и прѣвъзносите Х҃а въ вѣки вѣка а҃м.
The same work in No. 433, 36v–37v, No. 100 MSPC, etc.
(ff. 58r–60v) Разказ за Мелхиседек
Story about Melchizedek
Повесть о Милхеседеке (7)
Слов за
Мехлизедека.
Бѣше
Мехлиседекь. наричет се безьродитель. и безроденъ. и
възлюбленикъ б҃жїю . ѿць его ѡзивет се ѿседек.
и Авраамь блсви Мелхиседека и быс
ереи. и ц҃рь вь Ѳаворѣ поустїни. и възврати се. Авраамь вь дѡм свои. славще б҃а за
Мелхиседека. б҃у наш҃му слав в вѣкѵи.
The same work in No. 433, NBKM – Sofia; No. 100 MSPC – Belgrade,
etc.
(ff. 60v–65r) Цикъл разкази за Авраам. Разказ за гостолюбието на Авраам
Series of stories about Abraham. About Abraham’s hospitality
Цикл повестей об Аврааме. О гостеприимстве Авраама (12)
Слов о
троци с҃тои. како гости Авраам.
Авраам имаше вь срдци своем
гостолюбсто . не хѡтѣше ꙗсть въ дому своему догде ни прїидет гостъ въ домь его.
и оба блсвиста Исака. и оуслишаста глас сь
нбсь г҃лющь. блсвено
сѣме Авраамлее. бьдть въ вѣкии. и умножет се.
сѣмѣ его ꙗко ѕвѣзди нбсные. б҃у нашем слав въ вѣки амн.
The same work in No. 433, 40r–44v, No. 100 MSPC, etc.
(ff. 65r–70r) Поучение за душевните разбори от Йоан Златоуст
John Chrysostom’s Sermon on sin and forgiveness
Поучение Иоанна Златоуста о прощении грехов (3)
Слов
Златуста о д҃шевних. разборѣх.
Мѣсто осьждено не вьзлюбѣте ч҃лкы не гнѫсоуите се. кто не гнѫсоует сѧ их. тако
грѣхи ѡт҃лагает си вьсегда.
и мъжь твои тобою да
ѡбладеть. ꙗко мьжка глава Х҃с ѥс а женѣ мьжь глава ѥс.
б҃у.
Without beginning.
Въпроси и отговори. Разумник-Указ
Erotapokriseis. Razumnik-Ukaz
Вопросы и ответы. Разумник-указ (14)
Оуказь за г҃а нашего Ісус Хса.
Мсца
мартїа .з҃і. д҃нь вьскрѣси г҃ь своего Лазара. мсца марта .и҃і. д҃нь. створи б҃ь цвѣтоносїе
Агара м҃ти его рче да поимат сѣме мое
многи жени. да побѣдут сѣме Авраамле ѿ них зачеху се невѣрни езици.
This copy has a specific structure: text divides into two parts; it is
one part; another part of the same text is between f.84r–84v; similar
copies: No. 433, NBKM – Sofia, No. 100 MSPC (Gruić) – Belgrade; folia
appear to be missing and disordered; they were not marked off in
Birkfellner's description.Милтенова 1986: 20–44
Въпроси и отговори. Разумник
Erotapokriseis. Razumnik
Вопросы и ответы. Разумник (19)
Каинь егда оуби брата своего а҃. б҃а. ѿврьже с .в҃. ѡ҃ца ѡпѣчали .҃г. м҃трь ѡбезьдѣти.
егда
удрьть его ѿ камикь. пустить искры. и вьимет
се вь трьдь и
вьзг0рит. аще хощет
и вьсе дрѣвїе пожежти. аще ѡгнилу трьд не будет. не вьмнет не
того рад по добро ес.
еж упрашает.
Version B.III. Without title. This copy coinsides with the text in N
433 NBKM – Sofia, N 100, MSPC – Belgrade. Folia appear to be missing and
disordered.
Въпроси и отговори. Указ за църковните дарове
Erotapokriseis. Instructions about church utensils
Вопросы и ответы о церковных дарах (9)
Указь за вьсе дари ц҃рковни о
вьпросѣхь и отвѣтхь.
Въпрос. ръци м что есть епопь. что ли ес калугерь. что ли ес поп. что ли ес дїакон.
ог
рад наречет се
свѣтилникь. идущи прѣд попом. тогда и стѣгове покровици на с҃тих дари. и покривають тѣло г҃а нашего І҃с Хса тому слав
и дрьжава въ вѣки вѣк амнъ.
This copy coinsides with the text in No. 433 NBKM – Sofia, N 100 MSPC
– Belgrade; folia appear to be missing and disordered.
Сказание за Сивила
Story about Sibyl
Сказание о сивилле (7)
Слов о
сивилѣ.
Двдь
ц҃рь прѡркь гснь имаше
похот вели вь себѣ. егда сѣдше исхожашее сила из
него.
кръвъ ꙗко и вода потечет и вьсе землю
поꙗдут и погыбнет. ѿ
ч҃лка именем Михаилъ.
This copy coinsides with the text in No. 433 NBKM – Sofia, No. 100,
MSPC – Belgrade etc. Folia appear to be disordered. Милтенова 1984: 44–72
(ff. 82v–84r) Разказ за произхода на самодивата
Story about the origin of samodiva
Повесть о происхождении русалки (5)
Слов
како заче с
самова
Бѣше ц҃ръ Алеѯандрь велик пареи въсѣхь ц҃рие. с҃нь Филипоуса ц҃рѣ. въсѣ
црствїа прѣвзетъ.
ꙗко же видиши ѡ дроузи
многа сьть. писаниꙗ ѡ нъ нѣсъмь праздень. понеже ес ѿ б҃а проклета. б҃ꙋ.
Bulgarian work, composed 13th –14th c. Милтенова 1987
(f. 84r) Описание на магическа практика за усвояване на грамотност
Magic prescription for those who learn with difficulty
Описание ворожбы за имеющего трудности в учебе (3)
Егда кто учить книгу и
забиваеть.
Възми кинаварь. и напиши
крсть на с҃тѣм
блюдци.
и литургисаи .г҃. сѫбти а в нед изѣь да
видши.
Милтенова, А.
(ff. 84r–84v) Въпроси и отговори. Разумник-Указ
Erotapokriseis. Razumnik-Ukaz
Вопросы и ответы. Разумник-указ (14)
Прѣстоль на земи колик сьт.
Вь мѣст .в҃і. апсль .а҃. прѣстоль. вь
мѣст с҃тго апсла
Петра.
еврѣинь ꙗзовць сьт. египтѣнинь. козель сьт. хоунавь заець сьт.
This is the copy of second part of Razumnik-Ukaz: "Прѣстоль на земи колико ѥсть and Како чѧсти ѫзикъ. Митенова 1986: 20–44
(ff. 84v–88v) Въпроси и отговори. Разумник, 1
Erotapokriseis. Razumnik, 1
Вопросы и ответы. Разумник, 1 (4)
Слов ѿ
Маѳеи.
Въпрос. ръци ми ѿ земи како землѣ. ѿвѣть. елико ест ѿ земли до н҃бо.
токи коии гльбына земли.
ратаи орет и хранить попа и воиника. воиникъ блюдеть попа и ратаа.
тѣми трими б҃ъ хранить въс свѣт.
Version B.III. This is the same work named "Story of Matthew" in No.
433, 68v–75v (with disorder of folia); more of them are of Slavic origin
(see R. Nachtigal, etc.).
(ff. 88v–91v) Въпроси и отговори. Разумник, 2
Erotapokriseis. Razumnik, 2
Вопросы и ответы. Разумник, 2 (4)
Слов
ст҃го ѡ҃ца нашего Григорїа Б҃гословца съборьникъ с҃томоу
Василию.
Въпрос когда сьтвори б҃ь Адама вь кои д҃нь. мсца.
ѿвѣт. мсца мартїа.
к҃е. д҃нь. въпрос. како створи .з҃. дѣлл великых.
вьпрос. где сѣдит Адам. изишьд из раи. ѿвѣт. въ земли Мадиамстѣи.
Version B.III. The same text in No. 433, 75v–76r (with disorder of
folia); This copy contains text "When God created Adam", recognized like
a separate redaction of erotapokriseis; text is concordant with the text
between f. 79r–79v, end on the f. 77r (with disorder of folia), but it
is diferent redaction; another source or antigraph?
(f. 91r–91v) Разказ как жена осъди Ефрем
Story of how a woman accused Ephrem
Повесть како жена осудила Ефрема (9)
Слов
како. ѡськди жена Ефраема.
Ефремь бѣше вь поустини.
ꙗко приеть б҃лгдть. ѿ б҃а. заби оумь вь бжствѣ.
слиша Ефрем таковие рѣчи вь мирѣ и убоꙗв се. и вниде въ
поустиню.
(ff. 92v–93r) Разказ как се написа Евангелието
Story about how the Gospel was written
Повесть о написании Евангелия (12)
Слѡв
како с҃тое еѵглїе исписа се.
Егда
распеху г҃а жидове. поеть Іѡан с҃тѫѧ б҃цѫ въ
дом свои.
тоу Лука исписа .д҃.
иконы. гледающи. образь. с҃тои б҃ци. Лоука нарче се прьви зугравфь на земли.
This is the second variant of the article. Text corresponds with
second variant of Story how Psalter was in the sea
(f. 93r–93v) Разказ за Псалтира как беше в морето
Story about how the Psalter was found in the sea
Повесть о Псалтыри како была в море обретена (5)
Указь ѱс҃лтирь како быс вь морыи.
Написа Двдь ѱслтїрь. ꙗкож ѡбѣща се гсви. и сьтвори ѱслѡм т҃ м҃.е҃. и сьстави.
и створи книгу.
тако и ти рибы оутврьдише
нови завѣть. спснїе хрістіанѡм. и прощенїе
миру. а҃м.
This copy contains second variant of the text like a separate article;
earliest variant is combined with apocryphal story about David; first
variant of the text like a separate article is included in No. 677 NBKM
– Sofia, 15th c. etc. Other copies: No. 433 NBKM – Sofia, No. 100 MSPC –
Belgrade etc.
(ff. 93v–95r) Откровение на Богородица за седемте гряха
Revelation of the Theotokos about the seven deadly sins
Откровение Богородицы о семи грехах (7)
Слов
ѿкрьвенїе с҃тіе б҃ци вьпрошенїе ѡ .з҃.
грѣсѣх.
Поклонши колѣне прѣчстаа. помоли се кь г҃оу. б҃гоу г҃лющи г҃и
пом҃луи му и прости. чл҃вкомь грѣхи.
стѣни ц҃рковнїе аг҃гли
суть. еже носѫт на уброусѣ ѡбразь гснь. не подбает иному въсклонити с. нь тькмо ереѡм. и
чръноризицем.
This is the short variant of the article, probably a Slavic
revision.
(ff. 95r–99r) Въпроси и отговори на Григорий за литургията
Erotapokriseis by Gregory on the liturgy
Вопросы и ответы Григория о литургии (3)
Слов
с҃тго Грїгорїа о литургїи нѣкоего сарацинина. въпрошенїе.
Что ес ц҃ркви б҃а живаго. Грїгорїе рче
на камени сьздав б҃ь ц҃рковь. Что ли ес камень.
тогда вьзет се дари все. и възнесошѫ с. кь нбсному б҃у ѡ҃цу въседръжителю ему ж слав съ ѡцем и снѡм и стим д҃хѡм. и съ въсѣми с҃тими егѡ.
Miltenova 2004:
295–296
(ff. 99r–107r) Откровение Варухово
Revelation of Baruch
Откровение Варухово (10)
Вьскресенїе варохово. егда послань быс къ нему аг҃гль въ с҃тию
гору нарицаему Сїѡн егда
плака се ѿ плѣненїе Ерслима ѡч блс.
Егда
плѣни навьходоносорь ц҃рь. Ерслмь. и ѡбрати
Вавилонь. се азь Варохъ немлчно г҃лах. г҃и что
праведнь быс.
и прїиде глас сь нб҃сь г҃ле снесѣте Вароха на земли. да
скажет снѡм.
ч҃лвчыскм. ꙗж слиша
и видѣ таиныи. еже прѣда се. б҃у же нашму
слав вь вѣк
ам.
The same text in No. 433, 84v–93r. Gaylord 1984.
(ff. 107r–113r) Видение на Анастасия Черноризица
Vision of the nun Anastasia
Видение Анастасии Черноризицы (8)
Слов
Настасиѫ чрьноризицу како. вьзведна быс на нбса.
Азъ же Настасиа
чрьноризица. повелѣниемь гснемь вьзвед ме аг҃гль на нбса.
вѣдѣти ми вьсѣ биваемаа.
еже сказах вам. и ничтоже и ни въ ползу ни
будеть. въ непрѣдни ми вѣкь. б҃у
нашему слав и въ
вѣк ам.
The copy contains the second Slavic revision; other copies: No. 433,
93r–101r.
(ff. 113r–117v) Прение на нашия Господ Исус Христос с Антихриста
Dispute between our Lord Jesus Christ and the Antichrist
Прение Господа нашего Иисуса Христа с антихрисом (7)
Слов ѡ
прѣпрѣнїи антихсвѣ. сь гдмь нашим Іѵс
Х҃смь.
Хсоу
приближишу се на гору маслиною. и рче кь
учеником свим.
постим се .м҃. д҃ни.
ту тѵ. и иматъ приити м҃ти
моа ꙗже родїи Иѡана
еже ме крстъ. и Илїа и Енох. ꙗже сѫт смрть не вькусили. тоу те дїаволе погубѫ. б҃у нашему слав въ вѣки аминъ.
Цикъл разкази за Авраам. Разказ за смъртта на Авраам
Series of stories about Abraham. About the death of Abraham
Цикл повестей об Аврааме. О смерти Авраама (12)
Слов
праведнаго Авраама егда прииде къ нему архаг҃гль Михаиль.
Вънегда скончаше се д҃ные Аврааму прѣставити с
тему на н҃бо г҃ла г҃ь къ архаг҃глу Гаврилу и Михаилоу и
рче.
и възнесоше д҃шу его на
н҃бси на покои вѣчныи г҃у б҃у. славеще вышнꙗго б҃а. погребе же
Авраама Исаакь о҃ца своего близь м҃терь свою. въ славꙋ о҃ца и с҃на и
с҃тго д҃ха. н҃нꙗ и прс.
The copy coincides with the text in MS N 104 NB – Belgrade, 14th c.;
other copies: No. 433 HBKM, N 100 MSPC etc.
Сказание за 12-те петъка
Story about the twelve Fridays
Сказание о 12-ти пятницах (13)
Слов
с҃тго ѡ҃ца Елиферїа ѡ .в҃і. пек.
Въ западнѣи странѣ ес землѣ равна вь неи
же ес. град великь
Шиньталь. вь нем же ес. множьствѡ
жидовь.
аще кто съхранить ѡ хлѣбѣ
и ѡ водѣ ѿ свои чистотии
азь его на н҃бса въздамь
къ г҃оу б҃оу нашум
г҃у Х҃у ему же слава въ вѣк вѣком амъ.
"Elephterius" variant; specific fetures coincides with the text in MS
N 34, Synai mon., 12th–13th c.; see also Savin. sb. N 29, ov. 1380
year.
(ff. 131r–137r) Въпросите на св. Йоан Богослов към Авраам
Questions of St. John the Theologian to Abraham
Вопросы св. Иоанна Богослова Аврааму (9)
… и съ съсѣди и другы своим. чьдо егда вьскрѣси Адама б҃ь и многы с ним. то
како се сь радостию познаваху и целеваху се веслеще с.
и гь въ вѣкы прѣбиваетъ въ
недлу будеть.
въскрсенїе. вь с҃тую пасху. тако съ
б҃гом будемь. и съ аг҃гли с҃тимы. славуще
прѣс҃ту троцоу ѡ҃ца и с҃на и с҃тго д҃ха б҃у нашму слав въ вѣки амъ.
Title is missing
This copy is without beginning and title; the text coincides with N
433, NBKM – Sofia, N 100 MSPC – Belgrade etc.
(ff. 137r–145v) Разказ за отец Агапий
Story about father Agapios
Повесть об о. Агапии (7)
Чтенїе
с҃тго ѡ҃ца Агапїа. ѡч
блсии.
Агапїе ѿцъ нашь наче
измлад б҃га боꙗти с
и заповѣди его послушати. жить же вь дому своем ѕ҃ї. лѣт.
тако и бл҃жѥны Агапїе
прѣбыс вь хлѣвинѣ. м҃. лѣт и сконча животь свои. ѡ укрусѣ
еже му да Илїа в раи. тако и прѣда д҃хь свои
гсви.
(ff. 145v–150r) Поучение за бързопреминаващия живот и за бъдещия съд на отец Ефрем
Sermon by Father Ephrem on the transience of life and on the Last Judgment
Получение отца Ефрема о быстротечности жизни сей и о Последнем Суде (3)
Слов
с҃тго ѡ҃ца нашего Ефрема. о скороминоувщих
житїие и о гръдѣ соудѣ.
Друѕи и братїа. еже мислить
вь црство б҃жїе въниты. то да не прилѣпит се сеи жизни ѕѣло.
ми же не ѡслабно м҃леще
б҃у и рекуще. ѿврьзи нам милость свою. ти бо
еси творець б҃ь нашь. и теб слав въсилаем и ѡ҃цу и с҃ну с҃ть
ам.
This copy coinsides with No. 433, NBKM – Sofia, No. 100 MSPC –
Belgrade; the text is without end.
(ff. 151v–156r) Поучение за покаянието
Sermon on penance
Поучение о покоянии (8)
Слов
с҃тго ѡ҃ца нашег Ефрема о покааниїе д҃ши ѡч блсви.
Слышимь братїа б҃лженаго
Двда вь ѱсльтиры
г҃леще. сеи д҃нь еже сьтвори г҃ь.
да нѣ оуже покаанїю полза
такови подбна сим
рекоут. вь мѫцѣх иже
зде ругают се с҃тимь книгамь. зато оубоу
сѧ брате. устрашенїе мѫку вѣчною. и прстанем
ругающем се б҃у же
нашму слав.
(ff. 156r–158v) Поучение за този свят и за страшния съд
Sermon about this world and the Last Judgment
Слово об этом свете и о Страшном Суде (5)
Слов о
свѣт сем и о
сѫдѣ.
Млют
се гсви д҃нъ и нощь. причестень ес раю. а не творе волю его. причестен ес ѡгню вѣчному.
еже
хранить заповѣди сїю. то не имать помънованїа вь црствѣ нбснѣм. ни оуслишаеть гса хсва. егда вьзоветь
праведник въ жизнь
вѣчною а грѣшници въ мъку б҃у нашем слав и въ вѣки вѣкѡм ам.
The earliest copy is in MS No. 74, UB – Leiden, 13th c.; the text is
included very often in the MS mixed cointent; other copies: No. 677 NBKM
– Sofia, 71v–74r; No. 309 NBKM – Sofia, 118r–121r, No. 17 Dujchev coll.
CSBS – Sofia etc. The same text in: No. 433, 147r–149v. Горский, Невоструев 1859
Гранстрем 1980; Veder 1981; Милтенова 1986
(ff. 158v–163v) Поучение за покаянието
Sermon on penance
Поучение о покоянии (8)
Слов о
покаанїе д҃ши.
Покаи се д҃ше моа грѣшнаа.
ѡскврьни се вьсѣмии нечитотим вьнютрьним. и вьнѣшнимии.
идеж
вьси аг҃гли прѣстолы и господства начьтци
власти херувим и серафим
въсе слугы б҃жїе беспльтїю прсно б҃оу безпокоаа славити ѡ҃ца и с҃на и с҃тго д҃ха нине.
Earliest copy is included in No. 34 Synai mon., 12th–13th c.; another
copies: No. 677 NBKM – Sofia, ff. 100r–102r etc.
Поучение преди причастие от Климент Охридски
Sermon before receiving holy communion by Clement of Ohrid
Поучение перед причастием Климента Охридского (3)
Пѡдбно ес нам
братїе прилежно испитавши дрьжати како по ѡбразу б҃жїю. сьздани бихом.
жедни напоюще нага
ѡдеꙗющи. и съ нищию ц҃ркви добрим дѣли
украшеще любовїю чистою четеще другь друга болшее себ. творещ тако приступим
сдог
б҃а славим въ трех съставех ѡ҃ца и с҃на и с҃тго д҃ха
амн.
One of rare copies; the text is concordant with earliest copy. Without
title. Климент
Охридски
(ff. 166r–192v) Правила от Номоканона. Заповеди на светите апостоли
Rules from the Nomocanon. The apostolic canons
Правила из Номоканона. Заповеди св. Апостолов (1)
С҃ті апслъ ѡ црковнѣхь
заповѣд.
Что ес праведнеишее. ѡбнавлѣты ѡбетшаннїю. и падшею се ц҃рквы. или здати дроугы
новыю. сего рад повелеваем.
Ab |
Правило с҃тых ѿцъ събраны. Іерею на арьхыереѫ. не подбаеть прїиематы кь неповѣдии. |
Ab |
Пакы се запвѣд ины от
зародных. книгии сьродства. и ѿ
запрѣщеных о брацѣх.
и ѡ различних степенех
родаСьродство имееть. и г҃леть се въ
ч҃лвцѣх разделѣеть се. |
Ab |
Од
възбраненых о тѣх.
Іже ибо вьбранѣет се ѿ с҃тго крщенїа сьть си. |
Ab |
А сее ѡ различних роднинаех
Еже ѿ брачнаго рождьства знаемих
роднина. |
|