Repertorium of Old Bulgarian Literature and Letters


Apocryphal miscellany[Explore contents][View XML source][Search manuscripts][Explore bibliography]


Bg: Апокрифен сборник; Ru: Апокрифический сборник

Location Bulgaria, Sofia, Church-Historical and Archival Institute. Shelfmark: 1161
Date 16th c., second half
Extent 148 folios.
Collation 18 quires. Formula: I8–XVIII8.
Watermarks Bull head with five petal flower equal to Nikolaev 1956: 11 (1526)
Anchor in circle with three petal flower unidentified
Pope's crown equal to Briquet 1907: 4902 (1520)
Anchor in circle with star equal to Nikolaev 1956: 15 (1533)
Layout 1 column, 18 written lines.
Binding new binding
Condition Folia have been damaged by mice; many folia appear to be missing; quires are disordered; 17 folia at the end of MS are missing; without beginning and end.
Contents
(f. 1r) Поучение, неидентифицирано Sermon, unidentified Поучение, неатрибутированное (6)
(ff. 1r–6v) Чудеса на св. Николай Мирликийски. Чудо с венеца от иконата му Miracles of St. Nicholas of Myra. Miracle with the crown from his icon Чудеса св. Николая Мирликийского. Чудо о венце с иконы Николая Мирликийского (1)
Слово како продасть емоу нетко вѣнц... Бѣше нѣтко именемь ... Николае вь Костанти ... град рукодѣльство ... хранаше се. The text is damaged
(ff. 6v–8v) Чудеса на св. Николай Мирликийски. Чудо за Димитрий Miracles of St. Nicholas of Myra. Miracle about Demetrios Чудеса св. Николая Мирликийского. Чудо о Димитрии (7)
Слово с҃тго Николе како извади ч҃лка изь д҃на мора. Ч҃лкь нетко живеше вь Костантину градоу вь мѣсте рекоми Леверти. именем Дмитрие.
(ff. 9r–10r) Прение между душата и тялото Dispute between the soul and the body Прение души с телом (3)
Видѣнїе с҃тго и праведнаго оу глухо добази мнози д҃нь биху оуснули д҃хвнимь закономь и вѣдхь тело мрьтво. Without title
Чудеса на св. Георги. Чудо за змея Miracles of St. George. Miracle about the victory over the dragon Чудеса св. Георгия. Чудо о драконе (6)
Слово с҃тго Геѡргиа. како избави дьщерь ц҃рву ѿ прѣлутаго змьꙗ. Чюд с҃тго Геѡргиа х҃ва мчнка б҃оу н҃шму вѣличанїе.
(ff. 17r–24v) Апокалипсис на Йоан Богослов Apocalypse of John the Theologian Апокалипсис Иоанна Богослова (12)
иже вь безднахь. под землю и кьждо по земли. ѿ вьстока сл҃цоу до запада и прилепет се. кнезе своимь анѳихрстье. токождеи тіе на ѡблацѣх вьзнесоутсе. Without beginning and title.
(ff. 34r–38v) Тълкувание на светата литургия Commentary on the Holy Liturgy Истолкование святой литургии (4)
ОУказь ѡ с҃тои лѵтріе како подбает пети и стоꙗти съ страхом всакому хрстіꙗнину ѡч блсви. Ѡ҃ць Ефрѣмь изшьдше ис пустине. прѣде кь с҃тму Вьсїлїю и блсви друг друга. The copy is concordant with the text in MSS No. I 26054 from the University Library – Vienna
(ff. 39r–39v) Откровение на Богородица за седемте гряха Revelation of the Theotokos about the seven deadly sins Откровение Богородицы о семи грехах (7)
... б҃це ѡ седмь грѣх ... Without begginning and the title is illegible
(ff. 40r–55v) Разказ как архангел Михаил победи Сатанаил Story about how archangel Michael defeated Satanael Повесть како архангел Михаил победил Сатанаила (3)
Слово Златоустаго Иѡна како повѣдеМихаиль Сантаила. гдѣ б҃лгослови. Г҃ь б҃ь н҃шь і҃с хсь. творць н҃бу и земли всакомоу сазданїю. иже вса единомь словомь сьтвори множство аггль и архангль и ѡружиꙗ многа вь вишнемь Ерсльмѣ сьнидеть. и ѡбрадоваху се приходеща и зрѣху его поникла лицемь его ꙗко зноꙗно. и вьздаше ѥму хвалу и радость велею. б҃у же н҃шему слава вь вѣкы. иминь. The copy represents first redaction of the work. Second redaction in: No. 693 NBKM (pop Punchov sbornik), 1796 year; No. 232 CIAI, 1820 year.Милтенова 1981:98–113
(ff. 56r–61v) Мъдри мисли. Премъдрост на Кирил Философ Wise sayings. Wisdom of Cyril the Philosopher Мудрые мысли. Премудрость Кирилла Философа (2)
Прѣмудрос с҃тго Кѵрила Филососфа ѡч блсви. Всѣ ново добро ѥс. нь б҃ь вѣхти вьсего боли ѥсть и силнѣи. ѡ горѣ ѥсть староу вьпадшу вь похоть злую такожде ѥсть покаꙗнїе. The text may be of Slavic origin (see Петканова 1986:107–113)
(ff. 62r–69v) Разказ как Рим отпадна от православната вяра Story about how Rome fell away from Othodoxy Повесть об отпадении Рима от веры православной (1)
Сказанїе како ѿпаде Римь ѿ православнеи вѣри. грьчьскіе ф.з҃і. лѣт како Римь паде . Бѣше Римь православни. ѿ Рима град хрстіанство напрьво изиде. Other copy: No. 147 in the Library of Serbian Academy, 17th–18th c.
(ff. 70r–81r) Разказ за прекрасния Йосиф Story about the handsome Joseph Повесть об Иосифе Прекрасном (6)
Слово ѡ краснѣм Іѡсифѣ ѡч бл҃вы. Ꙗковь бѣше вь земли халдеисцѣи имаше .в҃і. с҃новь своих.
(ff. 81r–94v) Физиолог Physiologos Физиолог (13)
(ff. 81r–82r) Физиолог. За лъва Physiologos. About the lion Физиолог. О льве (9)
... и летающіих. Львь ѥс ц҃рь всѣм зверем. Without beginning
(ff. 82r–83r) Физиолог. За слона Physiologos. About the elephant Физиолог. О слоне (11)
Слово за слона Without beginning
(ff. 83r–84r) Физиолог. За зубъра Physiologos. About the aurochs Физиолог. О зубре (10)
Слово за зьбьрь Зьбрь ѥсть вь поустинах. и не пи... води развѣ едноущи вь мсцѣ.
(ff. 84r–84v) Физиолог. За морското конче Physiologos. About the sea horse Физиолог. О морском конке (11)
Слово за идропа что ес вь мори. Їдроп ѥс вь мори всем рибам воиват ѥс бо вьзорь ꙗко кон.
(ff. 84v–85r) Физиолог. За еднорога Physiologos. About the unicorn Физиолог. О единороге (9)
Слово за ѥдинорога Инорогъ ес звѣрь велеи зѣло· имат нос костень
(ff. 85r–85v) Физиолог. За орела Physiologos. About the eagle Физиолог. Об орле (12)
Слово за ѡрла Ѡрль ѥс всем птицам ц҃рь и живеть ть единь без печали на свѣть.
(ff. 85v–86r) Физиолог. За лешояда Physiologos. About the vulture Физиолог. О стервятнике (8)
Слово за соуп и випа Ѡрьл ѥс сꙋп а дрꙋг випь· ѡба ѥдин оуставь имата· старость свою.
(ff. 86v–87r) Физиолог. За щрауса Physiologos. About the ostrich Физиолог. О страусе (6)
Слово за стратѳокамила како ѥс житькь его Страѳокамиль ѥс велика птица
(ff. 87r–88r) Физиолог. За елена Physiologos. About the stag Физиолог. Об олене (11)
Слово за елена. Елень ѥс чюдна вещь и дивна стараѥть се за н҃ лѣт и ѥгда оусетить старость свою.
(f. 88r–88v) Физиолог. За вълка Physiologos. About the wolf Физиолог. О волке (13)
Слово за вльцѣ ... Влькь ѥс похватлив звѣрь вь ... ѿ жива скота хранит се.
(ff. 88v–89r) Физиолог. За лисицата Physiologos. About the fox Физиолог. О лисе (13)
Слово за лисицу. Лисица ѥс похитра вѣщь. ѥгда не ѡбрѣтаѥть себѣ хране. изидеть на присоино мѣсто.
(ff. 89r–90r) Физиолог. За аспидата Physiologos. About the asp Физиолог. Об аспиде (10)
Слово за аспидоу. Аспида ѥс люта вѣщь на свѣте. лежить же .ко на западѣ. а му .ко на вьстоцѣ.
(f. 90r–90v) Физиолог. За жерава Physiologos. About the crane Физиолог. О журавле (10)
Слово за жерава. Жеравъ ѥс многоглсна вѣщь. сьбирають кь вчероу и поставлають стражоу себѣ.
(ff. 90v–91v) Физиолог. За кълвача Physiologos. About the woodpecker Физиолог. О дятеле (12)
Слово за детла. Деть ѥс пастра птица. летаѥть ѡ дрѣва до дрѣва и кргомь клоуваѥть и оухѡм сличить.
(ff. 91v–92r) Физиолог. За папуняка Physiologos. About the hoopoe Физиолог. О удоде (10)
слово за попунца. попунць ѥс пастра птица кл..дить птенце своѥ. и хранит.
(f. 92r) Физиолог. За змията Physiologos. About the snake Физиолог. О змее (13)
слово ѡ змии дѣлехь ѥго. змиꙗ ѥс люта вещь параи всехь вѣщ.. молить б҃а да видить чл҃вка.
(f. 93r–93v) Физиолог. За щъркела Physiologos. About the stork Физиолог. Об аисте (9)
слово за стрька. Стрькь ѥс мека птица. ѥгда ...ить гнѣздо себѣ. милюѥть ..лѣ.. и стрѣжеть всехь.
(f. 93v) Физиолог. За лястовицата Physiologos. About the swallow Физиолог. О ласточке (11)
Слово за ластовицоу. Ластовица ѥс мека птица. проходить вь Їѥрслимь храни ради паки приходить.
(f. 94r) Физиолог. За яребицата Physiologos. About the partridge Физиолог. О куропатке (12)
Слово за еребицоу. Еребица ѥс хитра птица строить себѣ гнѣздо. и носить ꙗица и недоситѥть своих ꙗѥць.
(ff. 93v–94r) Физиолог. За морския таралеж Physiologos. About the sea urchin Физиолог. О морском еже (11)
Слово ѡ хинеі ѥже ѥс вь мори. Хинеи ѥс вь мори не плаваѥть ни ходит. ноу тако и клоубко валаѥт се.
(ff. 94v–98v) Разказ за Мелентий пустинника, от Патерика Story about Melentij who lived in the desert, from the Paterikon Повесть о Мелентии пустыннике, от Патерика (5)
Слово с҃тго Мелетіꙗ пустине жителꙗ ѡч блсви. Азь Мелетіе изыдох ѿ мира и вьнидох вь пещероу служит б҃оу. що работам половина нищим ѥс и никтоже мене не увѣсть. б҃у же нашему слав. The text is an Apophtegmata Patrum; (cf. Николова 1980: 67–68); other copies: N 667 NBKM – Sofia, 15th c.
(ff. 98v–100r) Солунска легенда Legend of Thessalonike (Solunska legenda) Солунская легенда (3)
Слово Кѵрила Философа како оувѣри словинію рекше бльгаре. Бѣше рожденіѥ мое вь Кападокіи и оученіе мое вь Дьмьсцѣ. вь ѥдинн д҃нь стах вь ц҃рквы велікои патріархіи Алеѯандрьскои. азь написах имь ѡ всѣмь словеса. азь тѣхь мало оучах а ѡни сами много пиѡбрѣтаахоу. тѣм бо рче г҃ь прьво вѣроу и х҃рстіаньство б҃оу прѣдадет б҃оу же н҃сшему слава. The copy contains the text of the first redaction. The text is published by Ангелов 1967: 63–66. Textological analysis cf. Милтенова 1987: 213–227
(ff. 100v–102v) Разказ как жена осъди Ефрем Story of how a woman accused Ephrem Повесть како жена осудила Ефрема (9)
Слоѫв како ѡсоуд жена Ефрема. Ефремь бѣше вь поустини завиле с вь б҃жствѣ. понеж сь аг҃глы г҃лаше. того рад моужь жене мати ѥс. и паки сьтворихь м҃лтву и ѿпустих моужа. б҃у же. The text is Apophtegmata Patrum. Another copy in No. 433 NBKM – Sofia, 16th c., but there is some diferences. Cf. Николова 1980: 67–68
(ff. 102r–109r) Разказ за св. Меркурий Story about St. Mercurios Повесь о св. Меркурии (3)
Слово с҃тго Меркоуріа ѡч блсви. Меркоуріе бѣше едном роднь оу м҃тре свое. уѥть жену свою. и сестру свою и скочи низу уровища и убить себѣ. б҃оу же нашму слава.
(ff. 109r–117r) Разказ за Езоп Story about Aesop Повесть об Езопе (5)
Слов прѣмоудраго Іѡсіпа како быс жить ег. Іѡспь бѣше глоух и нем бѣше рожденіе его вь Кападокыи. анепсеꙗ вьздвижеть анепсеꙗ ... б҃оу же нашемоу с҃лва вь вѣки амин. This is the christian version of stories about Aesopos.Начов 1894: 90–94 Сырку 1883: 90–98
(ff. 117r–124r) Разказ за стария Александър Story about the old Alexander Повесть о ветхом Александре (5)
Слѡво с҃тго Алеѯандра. како оуби Сіѡнаа ц҃ра амореиска Іѡга ц҃ра и ві҃. ц҃реи ханнаѡнскыхь. Быс град велеи зѣло вь Антіѡхіискои земли на мѣстѣ Скамандрѣ имаше .м҃ѕ. врат исходеше из него .о҃. стегов. и тако Алеѯандрь ѡссѣче главоу Игилоудѣ проклѥтои. и самь скочи въ море, и оутопе.
(ff. 124r–127r) Разказ за Евстратий, от Патерика Story about Eustratios, from the Paterikon Повесть о Евстратии, из Патерика (6)
Слово с҃тго Еѵстратіа како быс житькь его. Бѣше моуж Иадниевь кесарискои стране ѥдиного с҃на имаше. и припадше къ Х҃оу поклониста с. Х҃с же блсви их. и тоу прѣдаша д҃хь свои г҃ви. емоу же слава в в҃кы ам҃нь. The text is Apophtegmata Patrum. Other copies: No. 677 NBKM – Sofia etc.
(ff. 127r–131v) Поучение за суетния живот Sermon about the vanity of life Слово о суете мирской (4)
Слово ѡ соуетнѡм жит свѣта сего. б҃лви ѡче. Млеще с г҃ви д҃нь и нощь. причестьн ѥс раю. а не твореи дѣла б҃жіа. оуподбиль се ѥс ѡгноу вѣчномоу. The text is concordance with the Sermon about this world and the Doomsday. The earliest copy is in MS No. 74, UB – Leiden, 13th c.; the text is included very often in the MS mixed cointent; other copies: No. 677 NBKM – Sofia, No. 433 NBKM – Sofia, No. 309 NBKM – Sofia, 118r–121r, No. 17 Dujchev coll. CSBS – Sofia etc. One translation, two recensions? The end is illegable.
(ff. 131v–135v) Видение на апостол Павел Vision of Paul the Apostle Видение апостола Павла (9)
Видѣніе с҃тго апсла Павла. вьнегда вьзет бис до третіа н҃бес ѡч б҃лви. Быс слово гсне кь мнѣ г҃ле р҃ци людмь доколѣ сьпрѣшаеть и прилгаете грехы на грѣхы. ты бо идуть вь муки а праведници вь жизнь вѣчную сь ними же да сподбит нас Х҃е б҃е да славим сь ѡцем и дхѡм тому слава вь вѣк.
(ff. 136r–139v) Видение на пророк Исая Vision of the Prophet Isaiah Видение пророка Исаии (4)
Чатеніе с҃тго Ісаѥ прорка ѡ послѣднем вѣкоу что хощеть бити род члскомоу ... Азь Исаꙗ б҃гом вьзлюблени избран вь прорцѣх б҃мь І҃с х҃мь. приде аг҃гль и поет ме на висотоу н҃бноую. и тоу боудеть плачь и скрьжьть зоубомь б҃лжни иже оу вѣрѣ ꙗижепрѣдут се ѡсуждени будть. б҃оу же н҃шему І҃с хсу слава и поклананіе ѡ҃цу. The copy contains short stylistic redaction of the text; other copies: No. 651 National Library, Belgrade, 13th c.; No. 43 (1472) from the Sevastijanov collection, Russian State Library, Moskow, 15th c. Милтенова 1992: 77–81
(ff. 139v–148v) Епистолия за Неделята Epistle about Sunday Епистолия о неделе (6)
Еѱитоліꙗ ѡ с҃тие недле прѣславнаго г҃а н҃шго і҃с хса блсви ѡ҃че. Ѥпистоліа г҃а н҃шго І҃с хса пришадьши вь Римь вь ѡлтрь с҃тихь апсль Петра и Павла. Without end