Prayer-book, Church-Historical and Archival Institute, Sofia, No. 54, 1642 Dilyana Radoslavova Anisava Miltenova Andrej Bojadžiev Institute of Literature Sofia 02 September 1996 RC-DR54CIAI

The intellectual content of this file is copyrighted by the creators under the Creative Commons Attribution-No Derivative Works 3.0 under legislation in Bulgaria. In short, you could download and disseminate information, but you are not allowed to alter, transform, or build upon the works on this section of the site. All reuse or distribution of this work must contain somewhere a link back to the URL http://www.ilit.bas.bg/repertorium/

Спространов 1900: 86–88 Своден каталог 1982: No. 412

English Bulgarian Old Slavic prayer-book prayers rites

In the context of this project, private URIs with the prefix "bib" point to bibl elements in the project's bib.xml file.

 Edit elements according to new schema. Addition of notBefore and notAfter attributes in element <origDate> euchologion Bulgaria Sofia Church-Historical and Archival Institute 54 54 35 Unclear 227 200 150 155 95 New typed pagination by pages 29 extant quires 5 8 6 Original; with Old Slavic letters as a numerals (в҃-к҃и) marked on the first recto folio and on the last verso folio of each quire in the bottom margin The MS has been restored. There are 3 ff. missing in the beginning as well as 2 ff. missing in the end of MS Brown

On f. 37v orthogonal headpiece in braid Balkan style with anthropomorphical motif (human head)

 Large red initials in New-Byzantine style with floral motifs Old, maybe original; wooden panels covered with brown non ornamented leather back cover да се знае back cover никола васиилко + да са знае куге седель василко тетовене та е писаль тоова писмо front cover Отъ Черепишкиі Мънастиръ "Успеніе Пресвятія Богородици" при Лютібродъ Врачанска околия 1r–227v hieromonk Vasilij from the Monastery of Theotokos near Teteven 3, of artistic quality Resava orthography The manuscript contains 26 rites and various prayers Bulgarian Middle Bulgarian unknown 1r–9r Чинопоследование на водосвет Rite of the blessing of water Чинопоследование водосвятия The beginning of the text (first three folia) is missing 9r–10r Чинопоследование на освещаване на нов дом Rite of blessing of a new house Чин освящения нового жилища чинь бываемыи на блсвенїе новому храму 10r–11v Молитви над бабина вода Prayers over the midwife’s water Молитвы над бабьей водой This text contains three prayers млтва бабѣ коꙗ прїимь отроче въ час рожденїа ѿ мт҃ре 11v–14r Молитви над родилка на третия ден Prayers for women on the 3rd day after childbirth Молитва над роженицей на 3-й день This text contains three prayers молитвы женѣ въ треты д҃нь по рожденїи 14r–17r Молитви над родилка на 40-тия ден Prayers for women on the 40th day after childbirth Молитва над роженицей на 40-ой день This text contains three prayers молитвы женѣ по, м҃, д҃ни 17r–37r Чинопоследование на кръщение Rite of baptism Чинопоследование святого крещения последованїе еже сътворити ѡтроче оглашено и крстити то 37r–37v Молитва за бързо кръщение при страх от смърт Prayer for immediate baptism when life is in danger Молитва для быстрого крещения умирающего мл҃тва инаа с҃тых кр҃щенїи. имѣе начело въ кратцѣ. аще когдаслучит се млдцу болну соущу быти и спѣшить крстити того, страха ради съмрътнаг 37v–40r Чинопоследование на обручение Rite of engagement Чинопоследование обручения послѣдованїе бываемое обрученїю 40v–51r Чинопоследование на венчание Rite of nuptials Чинопоследование венчания чинь вѣнчанїю 51r–56r Чинопоследование на венчание на второбрачни Rite of nuptials for those concluding a second marriage Чинопоследование венчания для второбрачных чинь вѣнчанїю второбрачнымь 56r–68v Чинопоследование на изповед Rite of confession Чинопоследование исповеди чинь исповѣданїю. хотеи каати се грѣховь своих 68v–111v Чинопоследование на маслосвет Rite of the anointing of the sick Чинопоследование елееосвящения послѣдованїе ст҃го масла. си рѣчь маслос҃щенїа 111v–148v Чинопоследование на опело и погребение на мирянин Funeral rite for lay persons Чинопоследование отпевания и погребения мирянина послѣдованїе погрибанїю, мирскым чл҃кѡм 148v–154r Чинопоследование на изход души Rite of the departure of the soul Канон на исход души послѣдованїе на исхѡд д҃ши. егда изнемагает брать 154r–159r Чинопоследование на опело и погребение на младенец Funeral rite for children Чинопоследование отпевания и погребения ребенка чинь погрибанїю млднчьскому 159r–165v Чинопоследование на опело и погребение през Светлата седмица Funeral rite for Easter week Чинопоследование отпевания и погребения в Светлую (Пасхальную) Седмицу Easter Week друго опѣло аще кто пѣставит' се на с҃тое въскрсенїе. или въ которыи д҃нь свѣтлыѥ недли, до недлю ѳѡмину 165v–175r Чинопоследование над коливо за умрели Rite over koliva (boiled wheat) for the deceased Чинопоследование над коливом умерших Easter Week чинь бываемыи над коливѡм оусопших 175r–178r Чинопоследование на причестяване на тежко болен Rite of communion for a seriously ill person Чинопоследование пострижения тяжелобольного чинь егда ключит' се въскорѣ вел'ми бол'ному, дати причещенїе 178r–183v Чинопоследование на братотворение Rite of becoming brothers by choice Чин братотворения чинь братотворенїю 184r–195r Чинопоследование на Велик водосвет Office of the great blessing of water Чинопоследование водосвятия (водоосвящения) послѣдованїе на с҃тое б҃гоꙗвлѥнїе 195r–211r Молитви различни “на всяка потреба” Prayers for various occasions Молитвы на разные потребы This text contains 14 prayers молитви различныѥ на въсаку потрѣбу. Молитва преди построяване на нов дом Prayer before building a new house Молитва перед построением нового дома мл҃тва въ нѥгда начети храмину здати г҃лѥт іерѥи блсвень б҃ь нашь. трстое. и по ѡ҃че наш. ꙗко тво ѥс црство. таж троп. д҃ню и бо, по сем, г҃у пом. и мл, сїю вел б҃е въседръжителю, сътворивы нбса разумом таж. слав. и нн. г҃и пом҃луи, гщ. г҃и блсви. и ѿпус д҃нѥвныи. Молитва над нов кладенец Prayer over a new well Молитва над новым колодцом млтва над новым кладенцем ѕиждителю водамь, и създателю въсѣмь слав. ї нн. г҃и милуи, гщ. г҃и блсви. таж ѿпус. д҃невны. Молитва над осквернен кладенец Prayer over a contaminated well Молитва над оскверненным колодцом млтва, егда аще что въпадет скръно въ кладенць млтва, егда аще что въпадет скръно въ кладенць млтва, егда аще что въпадет скръно въ кладенць млтва, егда аще что въпадет скръно въ кладенць Молитва над осквернена храна, 1 Prayer over spoiled food, 1 Молитва над оскверненной пищей, 1 млтва аще что въпадет скврънѡ въ съсоуд. вина, или масла, или мед. досить въпадшее изврѣщи вънь. и инь съсоуд омывши чисть. и изьвънутрь оуду, и извьнѣ. и покадивь крстаобразно. и въливаеть воду ѿ с҃тых б҃гоꙗвлѥнїи, гщ. и такѡ прѣливають, вино, или маслѡ или мед', въ тьи съсоуд чистыи. г҃лѥт поп, блсвень б҃ь наш. трїс҃тое, и по ѡ҃че нашь. тропре д҃нѥвныи, и бо. по сем, г҃у пом. таж г҃лѥт, мл сїю над съсоудомь: с҃тыи влдко г҃и і҃с х҃е б҃е наш. иж твоим бл҃гоутробным на землю пришьствїем. въсаку нечистоту вражїю упразднивь и тако въкушаеть пръвѣе попь потом прочїи чл҃ци, и тако г҃лѥ чстнѣишую херувїм. слава. и н҃нꙗ г҃и пом҃луи, гщ. г҃и блсви и ѿпус д҃ню. подобает вѣдти тебѣ ѡ с҃щенниче, испитовати добрѣ о семь. аще боудет разгнилое въпадшее въ вино или въ маслѣ, или въ медѣ, или въ прѣсоли, или въ туршїи, или въ кон'босѣ. никто же да не въкусит ѿ сих прѣжде речн'ных. нъ да пролꙗет се и въ попранїе чл҃ком да будет. Молитва отпустителна над човек, дал обет да пости Prayer of forgiveness for someone who has given a vow of fasting Молитва отпустительная человеку, давшему обет поститься млтва о иже самы себе заклеше постити на нѣколико лѣта. и пакы хотещим пость оставити. не подобаеть имь без' сїю мл҃тву пость оставлꙗти. нъ приходет въ цр҃ковь къ с҃щен'нику. и с҃щенникь над ним ничто же г҃лѥт тъкмо г҃у пом и мл, сїю велми б҃е страшныи, и чл҃колюбивыи, сил'ныи и млсрдыи Молитва отпустителна за всяка клетва Prayer of forgiveness for any sort of vow Молитва отпустительная на всякую клетву млтва, б҃, раздрѣшити въсаку клетву влдко г҃и б҃е въседръжителю. иже спсенїа ради роду чл҃чьскому съниде на землю Молитва против всякакво оскверняване Prayer against any kind of contamination Молитва против всякого осквернения млтва ѿ въсакое сквръны г҃и б҃е нашь, единь бл҃гыи цл҃колюб'ць. единь с҃ть и на с҃тых почиваеи слав, и н҃нꙗ г҃и пом҃луи, гщ. блсви. и ѿпус, д҃хю Молитва на изход души, 1 Prayer for the separation of the soul from the body, 1 Молитва на исход души, 1 млтва на исход д҃ши чл҃кѡм г҃лѥт іереи. блсвень б҃ь наш. трстое, и по ѡ҃че наш, ꙗко твое ѥс црство. таж г҃у пом҃лим се влдко г҃и б҃е въседръжите. ѿче г҃а нашег і҃с х҃а. иже въсѣмь чл҃комь хотеи спсти се слава, и н҃нꙗ. г҃и помилуи. гщ. г҃и блсви. и ѿпус д҃хевны. Молитва на изход души, 2 Prayer for the separation of the soul from the body, 2 Молитва на исход души, 2 млтва над оумършаг. станет ѿць д҃ховныи над гробь зре къ западуг҃лѥ, г҃у пом҃лим' се. и прочитаеть влдко г҃и б҃е въседръжите. ѿче г҃а нашег і҃с х҃а. иже въсѣмь чл҃комь хотеи спсти се слава, и н҃нꙗ. г҃и помилуи. гщ. г҃и блсви. и ѿпус д҃хевны. Молитви на изход души. Молитва за опрощаване на грехове, 1 Prayers for the separation of the soul from the body. Prayer for forgiveness of sin, 1 Молитва на исход души. Молитва о прощении грехов, 1 млтву сїю прощену за грѣхы въ име о҃ца и с҃на и с҃таго д҃ха. и с҃тые прѣчстые влдчце нашее б҃це и прсно д҃вы марїе. и с҃тых силь нбсныхь Молитви на изход души. Молитва за опрощаване на грехове, 2 Prayers for the separation of the soul from the body. Prayer for forgiveness of sin, 2 Молитва на исход души. Молитва о прощении грехов, 2 а сїе мл҃тву ѿпустну написуеть ѿць д҃ховныи на хартїю, и прочитавь вълагает въ рукы оумьршому, г҃лѥть г҃у пом҃лим се: б҃ь млсрдїи, и мноофомлстивыи иже нас ради въчл҃чивыи се Молитва над абортирала жена Prayer for a woman who has miscarried Молитва над женщиной, у которой случился аборт млтва женѣ егда изьвръжет отроче г҃лѥт іереи. блсвень б҃ь наш, трстое. и по ѡ҃че наш. троп д҃ню, и бо. по сем, г҃лѥт г҃у пом. и мл, сїю. велми влдко г҃и б҃е нашь, рождеи се ѿ с҃тые б҃це и прсно д҃вы м҃рїе. и въ ꙗслꙗх ꙗко же отрочищь възлегь слав, і нн г҃и пом҃луи, гщ, г҃и блсви, и ѿпус д҃ню. Молитва над осквернен съд Prayer over a polluted vessel Молитва над оскверненным сосудом млтва над осквръншим' се съсудѣ іереи г҃лѥт. блсвень б҃ь наш. трстое. и по ѡ҃че наш. троп д҃нѥвы и бо. таж г҃у пом҃лиме и мл҃тву сїю: г҃и б҃е нашь, рекы връховному апслу своему петру. въ съсудѣ плащанич'нѣм. нечистому и скврънному въсему чисту быти слав, і нн, г҃и пом, гщ. г҃и блсви, и ѿпус д҃ню Молитва за водосвет Prayer for the blessing of water Молитва на водосвятие млтва ос҃тити воду въ кратцѣ поп г҃лѥт, блсвень б҃ь наш. таж трїс҃тое и по ѡ҃че наш. троп и бо д҃нѥвны. по сем г҃у пом҃лим' се. и млтву сїю велми б҃е великоименитыи. твореи чюдеса, им'же нѣс числа слав ї нн, г҃и пом҃луи, гщ, г҃и блсви. и ѿпус, д҃нев. Молитва над осквернена храна, 2 Prayer over spoiled food, 2 Молитва над оскверненной пищей, 2 млтва над оскврьншим се брашнѣ г҃лѥт ереи. блсвень б҃ь наш. таж трстое, и по ѡ҃че наш, птро и бо д҃невы. по семь г҃у помли се. и млтву сїе вел'ми г҃и і҃се х҃е б҃е нашь, заповѣдавыи връховному апслу твоему петру. видѣнїем и гласом Молитви над ново вино Prayers for new wine Молитвы над новым вином млтви блсвити вино кипѣло, поп блсвень б҃ь наш таж трстое. и по ѡ҃че наш. ꙗко твое ѥс црство по сем тропре вьскрсны осмым гласом и покажеть вино. г҃лѥт, г҃у пом҃лим се.по сем г҃лѥт мл҃тву сїе велегласнѡ Молитви над ново вино. Молитва над ново вино, 1 Prayers for new wine. Prayer for new wine, 1 Молитвы над новым вином. Молитва над новым вином, 1 и покажеть вино. г҃лѥт, г҃у пом҃лим се.по сем г҃лѥт мл҃тву сїе велегласнѡ г҃и і҃с х҃е б҃е наш. прѣложивыи воду въ вино. въ кана галилеисцѣм брацѣ Молитви над ново вино. Молитва над ново вино, 2 Prayers for new wine. Prayer for new wine, 2 Молитвы над новым вином. Молитва над новым вином, 2 г҃у помол. и мл҃тву втору томуж г҃и бл҃гыи чл҃колюбче. призри на вино сїе таж чстнѣишую херувїм. слав, і ннꙗ. г҃и пом҃луи, гщ. г҃и блсви. 211r–212v Тропари дневни и богородични през седмицата Troparia and theotokia for all days of the week Тропари дневные и богородичные на каждый день недели тропаре и богородичны пѣз недлю. 212v–213r Отпусти дневни през седмицата Prayers of forgiveness for all days of week Молитвы ые на каждый день недели This text contains 14 prayers ѿпусте прѣз недлю 213r–217v Апостолски четива за Светлата седмица Readings from the Acts of the Apostles for Easter Week Апостольские чтения светлой (Пасхальной) седмицы Easter Weeks апслы прѣз вьсу недлю свѣтлу 218r–221v Молитви разрешителни, четени от архиерей или духовен отец Prayers of absolution, read by an archpriest or spiritual father Молитвы разрешительные, чтимые архиереем или духовным отцом млтва юже г҃лѥт архїереи. или д҃ховник прощену, за грѣхы в'се, вол'ныѥ же и неволныѥ. и въсаку клетву и заклинанїе. и вънѥгда причещати се прѣчстых таинь 222r–226v Правила епитимийни Penitential rules Правила епитимийные праволо изложено лъгчаише. по їѡан'ну постнику еже не подобаеть ни мало что оставити, или простити. нъ въса да поститъ каеи се съ поклоны соухоꙗденїем по еднущь на д҃нь 226v–227v Правила за степените на сродство и за законните бракове Rules on the degrees kinship and on lawful weddings Правила о степенях родства и законных браках The end of the text is missing о различїи съродства. и о брацѣ законом. заповѣдїи с҃тых ѿць 221v Колофон Colophon Запис тѣм' же изволенїем великаг г҃а б҃а и спта нашег ї҃ѵх х҃а. и бл҃годѣти дару с҃таго д҃ха: труди се о сем писанїи, азь грѣшны. много окааннѣиши, и мьн'ши въ їермонасѣх василїа. ѿ монастир ст҃го илїа близь сел тѣтовѣне. ѿчьство ми ѥт загорїе таразїа отт граде оугреша, близ монастыра с҃таа петка. молю вы ѿцїи и братїа, и колѣнѡм касаю се. аще нерукую нъ езыкомъ. аще будет що погрѣшено, чьтуще или прѣписоующе любве ради исправлꙗите и наставит. и мене оусрьд'но грѣшнаг не клъѣте нъ блтвѣте. да, и ви услышите х҃а г҃люща прїидѣте блтвен'ныи и прочее. их'же буди вьсѣм нам получити. ꙗко бо плавающе въ глъбинѣ мор'сцѣи обуреваемы, желають прїити въ пристанище бл҃го ѡтишно. сице и пишущеи, желают постигнути въ кон'ць пишемїе книги. се и азь блг҃дѣтїю хтвою достигох. съ бо ѥт зачело и съвръшител въсакому дѣлу бл҃гому. ему же слава въ вѣкы, аминь: съвръши се сїа с҃та. и бжттва книга, г҃лѥми молитьвнык. ѡ бытїа въ лѣт, #з҃рн҃. а ѿ рождьства х҃ва, #а҃х҃. круг слн҃цу, иї҃, а лун, дї҃. ѳемелїе, з҃, закона фат, ѳа. епахта, з҃. злато число зї҃. 1642 Monastery of Theotokos, near Teteven