Micellany, the Bucharest Public State Record Office 740, 16th c. Anisava Miltenova David J. Birnbaum Andrej Bojadžiev Institute of Literature Sofia 17 March 1995 RC-AM704DAB

The intellectual content of this file is copyrighted by the creators under the Creative Commons Attribution 4.0 International License.

 Linţa 1981 Mircea 2005 Веселовский 1884: 76–90 Hajdeu 1879: 181–188; 189–194 Яцимирский 1905: 842–844 Сырку 1883: I–VI, 111–113 Bulgarian Moldavian Russian English Old Slavic Miscellany of mixed content Apocryphal miscellany Erotapokriseis

In the context of this project, private URIs with the prefix "bib" point to bibl elements in the project's bib.xml file.

 Update license to CC BY 4.0. Small corrections and additions. Edit elements according to new schema. Addition of notBefore and notAfter attributes in element <origDate> Removed empty <editor> element miscellany apocryphal miscellany mixed-content miscellany Romania Bucharest National Archives 740 The MS was in Mihaj Voda's monastery collection. The monastery was built in 1594 52 I+139 175 110 15 qures, 8 folia each; MS begins with Quire 2 and ends with Quire 15 Original The MS is without beginning and end; folia appear to be missing between ff. 37 and 38, 127 and 128, 131–132. Dark brown Small red capitals and titles. Wooden cover with leather. ff. 1–139 anonymous Middle semiuncial Two juses, two jers, moldavian origin with features of Tŭrnovo tradition The MS contains 30 texts. Bulgarian Middle Bulgarian ff. 1r–12v Лекарственик (лечебни билки) Popular pharmacotherapy (herbs) Лечебник (травник) The text was probably copied from a South Russian (or Ukrainian) MS; this copy also resembles a Serbian MS, Hilandar No. 517, with works of Dioscorides’ pharmacotherapy. Without beginning and title Dioscorides' farmacotherapy – probably latin source, translated in Poland or Ukraina; this MS is compiled from Dioscorides's work plus moldo-valachian popular tradition Poland South Russian or Ukrainian вает ѡколо оуха и около оуса и кого чрево болит тым помазоуи и здравь боудет. f. 12v Заклинание против зъбобол Spell against toothache Заклинание от зубной боли Apocryphal text South Slavic (or South Russian) South Slavic (or South Russian) Ѿ зоубовь. И шли тритъмѣ поповь и шли тритъмѣ волковь и шли тритъмѣ колоугерїи. f. 13r–13v Молитва против тресавици Prayer against fever Молитва против лихорадки Apocryphal text The text is probably a Slavic compilation. Bulgarian Middle Bulgarian М҃лтва ѿ трѧсавицѣ. ..хритонос. рихтонос. токтии. икькиѡс. ѡтисифе. ѡктитое. кѫсисе. ff. 14r–28v Въпроси и отговори. Разумник-Указ Erotapokriseis. Razumnik-Ukaz Вопросы и ответы. Разумник-указ The copy contains first redaction of the text, very near to earliest protograph; the text is concordant with MS No. 11 (38) of the Grigorovich collection, Odessa, 15th c. Милтенова 1986 The text is of Slavic origin 11th c. Bulgarian Middle Bulgarian 1 і҃с Х҃сника. Съ б҃гом починаеть сѧ разоумникь се ж ес оучител въсѣмь словесем г҃а нашего ѵ҃с Х҃а. Въ мсца. марта. .з҃і. д҃нь въскрѣси б҃ъ гостѣ своего Лазара. ѿ Хама зачху сѧ егѵптѣне. фараѡните. зане проклѧть быс Хамь. и сѣмѧ его проклето. и потопи их г҃ь въморїи чръмнѣм. ff. 18v–28v Разказ за Адам и Ева Story about Adam and Eve Повесть об Адаме и Еве The copy represents second redaction, appeared with third redaction of Story about Holy Tree of Pseudo-Gregory Theologian, probably of Slavic origin. Милтенова 1982 1 10th–11th c. Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово о Адамѣ ѿ зачѧла до конца. Бѣше Адамь въ раи прѣжде съгрѣшенїа. и въсѣ въ хотѣнїи его ходѧахѫ. и тоу израсте дрѣво из вѣнца из главы Адамовы. б҃оу нашему слава в в҃кы амин. ff. 28v–36r Цикъл разкази за кръстното дърво, приписван на Григорий Богослов Series of stories about the Holy Tree, attributed to Gregory the Theologian Цикл повестей о Крестном древе, приписываемых Григорию Богослову Gregory of Nazianzos The copy represents third redaction of the text, probably of Slavic origin. Милтенова 1982 Bulgarian Middle Bulgarian 3 Слово избранꙿное свѧтого Григорїа богослова ѡ кръстѣ чьстнѣмь и ѡ двою кресту разбоиничю. Егда погрѣбошѧ Адама съ вѣнцем. еже извить и възложи на главѫ своѫ ѿ дрѣва ѿ него же бѣ изгнань. въпроси Соломонь демоны. колико ес ѿ едема до іерслима. дѣмѡны рѣшѫ. ... и #с҃г. мили мѣсто толико ес. ff. 36r–38v Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за Адамовата глава Series of stories about the Holy Tree. Story about Adam’s head Цикл повестей о Крестном древе. О голове Адама The text is the part of Apocryphal cycle about Holy Tree, in this copy – third redaction. Милтенова 1982 Bulgarian Middle Bulgarian 3 Повѣсть ѡ главѫ Адамовѣ. Глава же Адамова стоаше въ корени. и никто же не знаше еѫ. Соломонь изыде на ловь. а разбоиника невѣрнаго. распѧшѧ о шуѫѧ х҃а. иже израсте въ мерстѣи рѣцѣ. иже посади Мѡѵси. ff. 38v–40v Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за двамата разбойници Series of stories about the Holy Tree. Story about the two robbers Цикл повестей о Крестном древе. Повесть о двух разбойниках The text usually is the part of the Apocryphal cycle about Holy Tree, but sometimes appears separately. The copy presents features of third redaction. Bulgarian Middle Bulgarian 3 Исправленїе ѡ двою разбоиникоу. Егда искааше Ірод г҃а нашего І҃ѵ х҃а оубити. поѧт Іѡсифь б҃цѫ съ с҃нѡм еѫ. а другы разбоиникь нелѣпое г҃лааше. и тако испаде б҃оу нашемоу слава в в҃кы. аминь. ff. 40v–49r Разказ за Соломон и жена му Story about king Solomon and his wife Повесть о царе Соломоне и его жене Earliest copy – in MS No. 104 NB – Belgrade; other copies: No. 308 NBKM – Sofia, No. 13.4.10 BAN – Sanct Petersburgh etc. 1 Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ прѣмѫдрости соломонѡвѣ и женѣ ег. Бѣше бо Соломонь прѣмѫдры с҃нь Д҃вда ц҃рѣ и прорка г҃нѣ. обладааше въсеѫ землеѫ. и растръѕахѫѧ. Соломѡнь прїѧт землѧ кѵпръскѫѧ. б҃оу нашемоу слава. в в҃кы. ff. 49r–52v Разказ за премъдростта на Соломон Story about Solomon’s wisdom Повесть о премудрости Соломона The text is part of apocryph stories about Solomon like an arbiter. See Яцимирский 1921 1 Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ прѣмѫдрости Соломѡвѣ Бѣше нѣкы мѫж имѧ емоу Игорь. имѣше мѣсто много и добро съ винограды и периволи. Соломѡнь же възврати въсѣх къ ѡ҃цу своему Д҃вдоу. и повѣдаше емоу въсѧ истинѫ. и малакь посрамлень быс. б҃оу нашемоу слава в в҃кы. ff. 52v–62v Разказ за пророк и цар Давид Story about prophet and king David Поветь о пророке и царе Давиде The same text in MS No. 13.2.25 BAN – Sanct Petersburgh, No. 677 NBKM – Sofia, etc. 2 Bulgarian Middle Bulgarian 1 Слово ѡ Д҃вдѣ ц҃ри. и прорцѣ како роди сѧ. и како въц҃ри сѧ. Бѣше Їесеи. мѫж силень и крѣпокь ѕѣло. въ срдци своем б҃а дръжаше. и б҃оу служаше велико. ѡ с҃ноу плачѧ рожденїе мое. понеже бѣ рожденїе дѡбрыѧ жены. б҃оу нашемоу слав в в҃кы. ff. 62v–65v Разказ как Давид написа Псалтира Story about how David wrote the Psalter Повесть како Давид написал Псалтырь This is the first variant of the article, which in the first translation was combine with Story about prophet and king David (in N 104 NB – Belgrade.) 1 Bulgarian Middle Bulgarian 1 Слово како исписа Двдь ѱальтирь. Ꙗко г҃летꙿ сѧ Д҃вдь г҃ви. ѡбѣщах сѧ б҃оу Іаковлю. рыбы бѣхѫ новы завѣть. и кр҃щенїе х҃во. б҃оу нашемоу слава въ вѣк. ff. 65v–66v Разказ как се написа Евангелието Story about how the Gospel was written Повесть о написании Евангелия This is the first variant of the article. Text corresponds with the first variant of Story how Psalter was written by David. Bulgarian Middle Bulgarian Слово како исписа сѧ с҃тое еѵглїе. По възнесенїи г҃а нашего І҃ѵ х҃а. поѫт Іѡаннь б҃цѫ въ своа си. и тоу храни ѫ. д҃і. лѣт. и принесошѧ къждо свое писанїе. и съставишѧ с҃тое еѵглїе. ff. 66v–68v Разказ за Успение на Богородица Story about the Dormition of the Theotokos Повесть о Успении Богородицы Bulgarian Middle Bulgarian Слово како въздвиже сѧ прѣс҃таа. Егда бысна оуспенїе прстыѧ б҃цѫ. аг҃гли апсли на ѡблацѣх събираахѫ. Ѳома же нарицаемыи близнець. и поѫшѫ Ѳомѫ съ собоѫ. Петръ рче. блсвень еси в в҃кї Ѳомо. б҃оу нашемоу слава. ff. 68v–74r Евангелие Никодимово. Разказ как Марта осъди Пилат The Gospel of Nicodemus. Story about how Martha accused Pilate Евангелие от Никодима. Повесть о том, как Марфа осудила Пилата Bulgarian Middle Bulgarian Слово како ѡсѫди Марьѳа Пилата прѣд ц҃рем кесарем. По възнеснїи г҃а б҃а нашего І҃ѵ х҃а. въставши М҃рїа иде въ Римь къ ц҃рю авгоустоу кесарю. еѫ же невидѣвь вѣроуѫ въ единого с҃на б҃жїа. емоу же слава в в҃кы аминь. ff. 74r–78r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за праведния Авраам Series of stories about Abraham. About the righteous Abraham Цикл повестей об Аврааме. О праведности Авраама This is second redaction of the text. Other copies in Милтенова 1982: 68–79, 121–123. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово ѡ Авраамѣ ѿ зачала до конца. Авраамь роди сѧ въ .г҃.҃т҃ѕ. лѣт бѣше с҃нь единог вѣ роуѫщаго въ идолы. како хощетт мене възѧти. рче архаг҃гль ꙗко б҃ъ хощет. тако и бѫдет. ff. 78r–80v Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Сара Series of stories about Abraham. Story about Sarah Цикл повестей об Аврааме. Притча о Саре This text is appeared only with second redaction of the Story about Abraham. Bulgarian Middle Bulgarian Исправленїе ѡ Сарꙿрѣ. Сарꙿра бѣ д҃вцѫ. имѧше великоу лѣпотѫ. и мѫдрос и хрьлость. и прѣдас емоу все дом свои. и десѧтковаше дом ц҃рвь. и быс гднь дому ц҃рев. ff. 80v–84r Цикъл разкази за Авраам. Разказ как Сара учеше Авраам Series of stories about Abraham. About how Sarah instructed Abraham Цикл повестей об Аврааме. Как Сара утешила Авраама This is a variant of the text, which is appeared only with the second redaction of the Story about Abraham. 1 Bulgarian Middle Bulagarian 2 Слово како оучаше Сарꙿра Авраама. Ꙗко обрѣте Авраамм дарь ѿ б҃а. и прѣбываахѫ бесчѧдни. и роди с҃на. и нареч имѧ емоу Смаиль. б҃оу же нашемоу слав. ff. 84r–89r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за гостолюбието на Авраам Series of stories about Abraham. About Abraham’s hospitality Цикл повестей об Аврааме. О гостеприимстве Авраама This is a revision of the first redaction. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово како гости Авраам с҃тѫѧ тр҃цѫ. Авраамь имѣше въсегда ѡбычаи не ꙗсти без гостѣ. и нѣкогда врагь затвори въсѧ пѫти. да не прїидет къ Авраамоу никто. Авраамь же прослави б҃а. ѡ двою радости. и рче слава тебѣ творче въселеннѣи. два дара. добраа дароваль еси мнѣ. ff. 89r–91r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Измаил Series of stories about Abraham. About Ishmael Цикл повестей об Аврааме. Об Измаиле This text is appeared with second redactioin of the Cycle of stories about Abraham. Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ Смаилѣ. Егда роди сѧ Исаакь. Исмаиль лазѣше. и ѡба растѧста. тоурци. татаре. аравите. саракыни. тїи наречет сѧ въси исмаильтѣне. ff. 91r–94r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Исаак Series of stories about Abraham. About Isaac Цикл повестей об Аврааме. Об Исааке The text is revision of the first translation Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово ѡ Исаацѣ. Ісаакь въспитань бывъ домоу о҃ца своего. егда быс въ .ѳ҃. лѣто. прїиде аг҃гль къ Авраамоу и рче. и иде Авраамм съ Ісааком къ Мелхиседекоу. и блсви их Мелхїседекь. б҃оу нашемоу слава в в҃кы. аминь. ff. 94r–99r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за смъртта на Авраам Series of stories about Abraham. About the death of Abraham Цикл повестей об Аврааме. О смерти Авраама This text is a revision of the second redaction. Other copies: N 13.2.25 BAN – SPb; No. 740 RAN – Bucharest. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 3 Слово ѡ житїи, о ѡ съм҃рти Авраамовѣ. како прїиде архаг҃гль възѧт д҃шѫ его. Авраам живѣше въ домоу своемь. и желааше видѣти въсѣ строѫщѫѧ сѧ на свѣтѣ. и подасть ѥмоу ꙗблькѫ и голѫба лѣпа. възлюби Авраамь и посѧгѫ да приимѧть. и прѣдасть д҃хь свои б҃оу. м҃ца марта. к҃е д҃нь. б҃оу нашемоу слава в в҃кы. ff. 99r–103v Сказание за Сивила Story about Sibyl Сказание о сивилле The copy containes second redaction of this work; other copies: No. 52 of Nikoljac Monastery, 15th c.; No. 4760 of Franko's collection, Institute of Literature, UAS, Kiev, 1747–1755 year. Slavic origin (Bulgarian), based on revised Greek source (Alexander, P. The Last Delphic Oracle); the work composed XI–XII c. Милтенова 1984 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово ѡ Сивлѣи ѡ Двдѣ ц҃ри. Д҃вдь ц҃рь проркь г҃нь имѣше въ себѣ похѡть велїѫ. егда сѣдѣше исхождаашеа сила его из него. и погибнѫт ѿ ч҃лка именемь архг҃гловѣмь. б҃оу нашемоу слава въ в҃кы аминь. 103v–109v Разказ за Езоп Story about Aesop Повесть об Езопе This is the christian version of stories about Aesopos. Maximos Planudes' work, 13th c. 1 14th c. Bulgarian Middle Bulgarian Слово прѣмѫдраго Іѡсъпа како быс жїтїе его. Іѡсопь бѣше нѣмь и глухь. бѣше бо рожденїе его въ Кападокїи. и имѣше мѫдрос великѫ въ срдци своем. въпоусти мене въ дом мои Іѡсопе. да клънѫ сѧ не изыти до живота моего. и обѣща сѧ емоу. и въведе ѧ. и не изыде никогда же до съмр'ти еѫ. 109v–114v Разказ за Езоп и за цар Диоген Story about Aesop and king Diogenes Повесть об Eзопе и царе Диогене 1 Bulgarian Middle Bulgarian И пакы Дгинь ц҃рь. Іже наречет сѧ двоеродень заповѣда болѣром своимь сице рекь. не помните ли ѿ коликѫ нищетѫ изѧх вас. и на коликѫ славѫ възведох вы. нѫ да есть проклѧт тъ чл҃кь ѿ селѣ и до вѣка. иже свои род въздвижет. б҃у наш слав в в҃кы. 114v–123r Разказ за стария Александър Story about the old Alexander Повесть о ветхом Александре 1 14th c. Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ ветхом Алеѯандрѣ како оуби Іѡга ц҃рѣ и Сїѡна ц҃рѣ аммореиска и в҃ї. ц҃ри ханааскых. Быс град въ въсточнои странѣ. великь ѕѣло на мѣстѣ Скамандрѣ. имаше .н҃ѕ. вратт. и тако Алеѯандрь ѿсѣче главѫ Егѵлоудѣ проклѧтои. и сам скочи въ море. и оутопи сѧ б҃оу нашему. слава въ вѣкы амин. 123r–128r Разказ за кръчмарката Теофана Story about Theophano the tavern-keeper Повесь о корчмаре Феофане This the Slavic revision of the article, adapted to the cycle about evil women. The earliest copy of the first redaction is in the MS No. 104 NB – Belgrade, 14th c. 1 13th–14th c. Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово ѡ ц҃рѣ Фоцѣ и ѡ братїи его. како погоуби их едина кръчмарица Ѳеѡфана. въ единѫ нощ. Бѣше ц҃рь Фѡка. и имѣше .и҃. братїи. и бѣхѫ бо въси храбри. идеже слышахѫ рать, не събираахѫ воиска свѡѫ. а проклѧтои Ѳеѡфане чрѣва расточишѧ по градоу. б҃оу нашемоу слава в вкы амин. 128r–129v Разказ за св. пророк Илия и царица Йезавел Story about prophet Elijah and Queen Jezebel Повесть о св. Пророке Илие и царице Иезавели The story usually is a part of the cycle of stories about evil women. 1 Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ с҃тѣм прорцѣ Ілїи. како бѣжа ѿ жены. Бѣше Игорь ц҃рь велеи ѕѣлѡ. и повелѣ и събра въсѧ землѧ. и сътворишѧ каминѫ велїѫ ѕѣло за г҃. лѣта. камина имаше, г҃. врата. егда хотѣше жещи каминѫ. тогда быс боурѣ велїа ѕѣло и дъжд. и кликнѫ из срдца. г҃и изми д҃шѫ моѫ да не виждѫ Вельзавелѫ. и отиде въ поустынѧ. и быс .е҃. мсць. и пакы прїиде д҃хь с҃тыи къ Илїи. б҃оу нашему слава в в҃кы амин. 129v–131v Разказ за Самсон Story about Samson Повесть о Самсоне The story usually is a part of the cycle of stories about evil women. Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ Сапсонѣ и ѡ женѣ его. Бѣше мѫж въ земли антиѡхїистѣи. имѧ ему Маное. и не имѣ чѧд. ѡни възмлъвѧ велми и приходѧхѫ къ женѣ его Далидѣ и г҃лаахѫ еи погибаем ff. 132v–139v Разказ как св. Василий избави човек от дявола Story about how St. Basil liberated a man from the devil Повесть как св. Василий избавил человека от дьявола The end of the text is illegable. Bulgarian Middle Bulgarian что трѣбоуеши оу мене чл҃че или что мѧ ищеши. Еладїе оумиленом гласом рче. f. 139v Поучение върху казаното от пророк Исая от Йоан Златоуст. Разказ за кръвосмешението Sermon on a locus from Isaiah by John Chrysostom. Story about incest Поучение Иоанна Златоуста на пророка Исайю. Рассказ о кровосмешении John Chrysostom (Pseudo) The text is revision of the John Chrysostom's sermon on the Last Time and penance (see No. 433 NBKM – Sofia etc.). In fact this is the medieval story about incest (paralel to king Oedipus). Without end. Bulgarian Middle Bulgarian Слово с҃тго Іѡан златустаг ѡ д҃шевных разборѣхь. Кто не дивит сѧ. и не чюдить сѧ ѡ сем вѣце. 16th c., first half