Miscellany, St. Peterburg, BAN, 13.2.25, 16th c., second half Anisava Miltenova Andrej Bojadžiev Institute of Literature Sofia 1 March 1995 RC-AM13225S

The intellectual content of this file is copyrighted by the creators under the Creative Commons Attribution 4.0 International License.

 Яцимирский 1906: 92–93, 95–105, 63–64, 109–119, 122 Bulgarian Russian English Old Slavic Miscellany of mixed content Apocryphal miscellany

In the context of this project, private URIs with the prefix "bib" point to bibl elements in the project's bib.xml file.

 Update license to CC BY 4.0. Small corrections and additions. Edit elements according to new schema. Addition of notBefore and notAfter attributes in element <origDate> Removed constructions <author>anonumous</author> Added copyright statement Corrections Added Repertorium Identifier Conversion to Repertorium 3.0 miscellany apocryphal miscellany mixed-content miscellany Russia St. Petersburg Academy Library 13. 2. 25 Pig similar to Laucevičius 1967: 3650 1642 Pig similar to Laucevičius 1967: 3658 1554 55 200 134 7 quires 8 Without beginning and end Black

Red small capitals and titles

 New unauthentic binding f. 55v Ilegible later in cursive, with Vallachian origin and language, dated 7125 (=1617). ff. 1–55 anonymous Middle Moldavian semiuncial Moldavian origin with features of Tŭrnovo tradition. Two juses, two jers. The manuscript contains 23 texts Bulgarian ff. 1r–6v Разказ за Адам и Ева Story about Adam and Eve Повесть об Адаме и Еве The copy represents second redaction, appeared with third redaction of Story about Holy Tree of Pseudo-Gregory Theologian, probably of Slavic origin (Милтенова 1982: 35–55). The text is without beginning, title and end. 1, 10th –11th c. Bulgarian Middle Bulgarian 2 пріиде діаволъ свѣтел ꙗко аг҃глъ и рче нама что вамь рче г҃ь ꙗсти или не ꙗсти въ раи. а Адам рче. въсѣ рче нама ꙗсти. тъкмо едино дрѣво рче нама блюсти сѧ ѿ него тогда ископашѫ гробь. архаг҃гль знамена гробь. и біьс глас съ н҃бсе г҃лѧ. Адаме. Адаме. и рче, се азь г҃и. г҃ь рче сице рѣх тебѣ ff. 7r–10r Цикъл разкази за кръстното дърво, приписван на Григорий Богослов Series of stories about the Holy Tree, attributed to Gregory the Theologian Цикл повестей о Крестном древе, приписываемых Григорию Богослову Gregory of Nazianzos (Pseudo) The copy represents third redaction of the text, probably of Slavic origin (Милтенова 1982:35–55). Without beginning and title. From the beginning one folio appears to be missing. Bulgarian Middle Bulgarian 3 възѧть три главнѧ и принесе къ Авраамоу. и видѣ Авраамь и позна, и оудиви с. и заповѣда емоу посадити их на горници мѣстѣ. О третїемь дрѣвѣ на нем же распѧт сѧ разбоиник невѣрныи.ѿ того жде дрѣва изнесе вода потопнаа. и егда исѧче вода дрѣво ѡста при рѣцѣ Мерстѣи. Въпрос. како зачѧхѫ с та дрѣва. или како растѣхѫ тако.ѿвѣт. Егда насади г҃ь раи. не бѣ тоу тогда. ни аг҃гла никого. тъкмо г҃ь и сатанаиль. Въпрос. како пакы съвъкоупишѧ с та дрѣва въ Іерслмѣ. ѿвѣт. Егда хотѣше г҃ь б҃ъ да съѕиждеть Соломонь дѡм б҃жіи с҃тыи Сиѡнь. въпроси Соломон демоны. колико ес ѿ Едема до Іерслма. демони рѣшѧ. н҃ тысѫщь и шесть сът. и н҃г. милеи мѣста. измѣрили бо бѣсѧ мѣсто колико есть. ff. 10r–11r Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за Адамовата глава Series of stories about the Holy Tree. Story about Adam’s head Цикл повестей о Крестном древе. О голове Адама The text is the part of Apocryphal cycle about Holy Tree, in this copy – third redaction (Милтенова 1982:35–55). Bulgarian Middle Bulgarian 3 Повѣсть ѡ главѣ, Адамовѣ. Глава же Адамова стоаше въ корени. и никтоже не знааше еѫ. Соломон же изыде на лѡвь. а разбоиника невѣрнаго распѧшѧ ѡ шуѫ Х҃а. на дрѣвѣ иже израсте въ Мерстѣи рѣцѣ. еже посади Мѡѵси. ff. 11r–12r Цикъл разкази за кръстното дърво. Разказ за двамата разбойници Series of stories about the Holy Tree. Story about the two robbers Цикл повестей о Крестном древе. Повесть о двух разбойниках The text usually is the part of the Apocryphal cycle about Holy Tree, but sometimes appears separately. The copy presents features of third redaction. Bulgarian Middle Bulgarian 3 Исправленїе ѡ двою разбоиникоу. Егда искааше Ірѡд г҃а нашего І҃ѵ Х҃а оубити. поѫть Иѡсифь б҃цѫ съ с҃ном еѫ. и съ Іаковѡм братѡм г҃ним. а дроугыи разбоиникь, нелѣпое г҃лаше. и тако испаде. Адам же крсти сѧ кръвїѧ г҃а нашего І҃ѵ Х҃а. б҃у нашемоу слава въ вѣкы амин. ff. 13v–19r Разказ за премъдростта на Соломон Story about Solomon’s wisdom Повесть о премудрости Соломона The text is part of apocryph stories about Solomon like an arbiter. (See Яцимирский 1921 1 Bulgarian Middle Bulgarian Слово ѡ прѣмѫдрости Соломоновѣ. Бѣше нѣкыи ч҃лкь, имѧ емоу Игорь. имѣше мѣсто много и добро. съ винограды и периволи. Соломѡн же възврати въсѣх къ ѡ҃цоу своему Д҃вду. и повѣдашѧ емоу въсѧ истинѫ. и Малакь посрамлень быс. б҃у нашему слава в в҃кы аминь. ff. 13v–19r Разказ за пророк и цар Давид Story about prophet and king David Поветь о пророке и царе Давиде 2 Bulgarian Middle Bulgarian 1 Слово ѡ Д҃вдѣ ц҃ри и прорцѣ г҃ни. како роди сѧ. и како въцари сѧ. Бѣше Іесеи мѫжь силень и крѣпокъ ѕѣло. въ срдци своемь б҃а дръжаше. и б҃оу служааше ѕѣло. и съ женоѧ своеѧ Езевелѫ имѣхѫ, и҃. с҃новь своих. Д҃вдь р҃че, ѡ с҃ну плачѧ рожденїе мое. понеже бѣ рожденїе добры жены. б҃оу нашему слава въ вѣкы аминь. ff. 19r–20v Разказ как Давид написа Псалтира Story about how David wrote the Psalter Повесть како Давид написал Псалтырь This is the first variant of the article, which in the first translation was combine with Story about prophet and king David (in N 104 NB – Belgrade) 1 Bulgarian Middle Bulgarian 1 Слово како исписа Д҃вдь ѱалтирь. ꙗко г҃лет сѧ Д҃вдь г҃ви. ѡбѣщах сѧ б҃оу Іаковлю. да егда въц҃ри сѧ Д҃вдь. възыска ѡбрѣсти мѣсто г҃ви. тако и апсли исплънишѧ мирь б҃жства. и правѫѧ вѣрѫ. рыбы бѣхѫ новыи завѣть. и кр҃ѫтенїе Х҃во. ff. 20v–21r Разказ как се написа Евангелието Story about how the Gospel was written Повесть о написании Евангелия This is the first variant of the article. Text corresponds with the first variant of Story how Psalter was written by David. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 1 Слово како написа сѧ с҃тое еѵглїе. По възнесени г҃а б҃а и сп҃са нашего І҃ѵ Х҃а. поѧт І҃ѡ б҃цѫ въ своа си. и тоу храни ѫ .д҃і. лѣт. и глас съ н҃бсе прѣста. и принесошѫ къждо свое писанїе. и съставишеѧ с҃тое еѵглїе. ff. 21r–22v Евангелие Никодимово. Разказ как Марта осъди Пилат The Gospel of Nicodemus. Story about how Martha accused Pilate Евангелие от Никодима. Повесть о том, как Марфа осудила Пилата At the end one folio appears to be missing Bulgarian Middle Bulgarian Слов како ѡсѫд Марта Пилата прѣд ц҃рем кесарем. Повъзнесени г҃а нашего І҃ѵ Х҃а. въставши Марѳа и иде въ Римь, къ ц҃рю Авгоусту кесароу. и припад съ плачем и рче. Марѳа рче. ѡ г҃и, аще и на н҃бсехъ ес нарицаи имѧ его. и тъи именемь своим исцѣлит тѧ. ц҃рь въпроси како да нарекѫ. Марѳа ff. 23r–24v Цикъл разкази за Авраам. Разказ за праведния Авраам Series of stories about Abraham. About the righteous Abraham Цикл повестей об Аврааме. О праведности Авраама This is second redaction of the text. Other copies: Милтенова 1982a: 68–79, 121–123. Without title. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Авраамь роди сѧ въ третїѧ тысѫща. и въ триста и девѧт десѧт. лѣт. бѣше бо с҃нь единого вѣроуѫща въ идолы. ѿць его зовѣше сѧ Ерлимь. м҃ти его Хавела. азь развѣ въсего свѣта есмь гръдь. како хощет мене възѧти. рче архаг҃гль. ꙗко б҃ь хощет тако бѫдеть. ff. 24v–36r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Сара Series of stories about Abraham. Story about Sarah Цикл повестей об Аврааме. Притча о Саре This text is appeared only with second redaction of the Story about Abraham. Bulgarian Middle Bulgarian Исправленїе ѡ Саррѣ. Сарра бѣ д҃вца имѧщи великѫ лѣпотѫ. и мѫдрос. и хрълѡс. и рче г҃и б҃е въселенѣи. Авраам рче. г҃и мои б҃ъ невидимь ес. а его же еси видѣл слоуга емоу ес. ц҃рь рче въ истинѫ великь б҃ъ твои. приведи и мене къ нему. и прѣдас ему весь дѡм свои. и десѧтковаше дѡм ц҃ревь. и быс г҃нь домоу ц҃реву. б҃оу нашему слава въ вѣкы амин. ff. 26r–27v Цикъл разкази за Авраам. Разказ как Сара учеше Авраам Series of stories about Abraham. About how Sarah instructed Abraham Цикл повестей об Аврааме. Как Сара утешила Авраама This is a variant of the text, which is appeared only with the second redaction of the Story about Abraham. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово како учаше Сарра Авраама. ꙗко ѡбрѣте Авраамь дарь ѿ б҃а. и прѣбывахѫ бесчѧдни. и скръбѣхѫ велми ѡ чѧдѣх. и рече Сарра Аврааму мѫжу своему. егда же прїиде Авраамь въ дом свои. послуша женѫ своѫ Саррѫ. и примѣси сѧ рабѣ своеи Агарѣ и роди с҃на. и нарече имѧ емоу Исмаиль. ff. 27v–29v Цикъл разкази за Авраам. Разказ за гостолюбието на Авраам Series of stories about Abraham. About Abraham’s hospitality Цикл повестей об Аврааме. О гостеприимстве Авраама This is a revision of the first redaction. 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слов како гости Авраам с҃тѫѧ троицѫ. Авраамь въсегда имѣше обычаи не ꙗсти без гостѣ. и нѣкогда врагь затвори въсѧ пѫти. да не прїидет къ Аврааму никто. и прѣбыс .е҃. д҃нїи и не сънѣде ничто. и ѡба блсвиста Исаака. и оуслыша глас съ н҃бсь г҃лѧщь. б҃лсвено бѫдеть сѣмѧ Авраамле въ вѣкы. и оумножит сѧ сѣмѧ его ꙗко ѕѣзды нбсныѧ. ff. 29v–31r Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Измаил Series of stories about Abraham. About Ishmael Цикл повестей об Аврааме. Об Измаиле This text is appeared with second redactioin of the Cycle of stories about Abraham. Bulgarian Middle Bulgarian Ѡ Исмаилѣ. Егда роди сѧ Ісаакь. Исмаиль лазѣше. и ѡба растѣста. егда израстоста. Исмаиль бїаше Ісаака. видѣ Сарра и растръѕааше сѧ жалостїѧ. и ѿ них зачѧхѫ с погани ѧзыци вѧси. турци. татаре. аравите. саракине. ти наричѧт сѧ въси исмаильтѣне. ff. 31r–32v Цикъл разкази за Авраам. Разказ за Исаак Series of stories about Abraham. About Isaac Цикл повестей об Аврааме. Об Исааке The text is revision of the first translation 1 Bulgarian Middle Bulgarian 2 Слово ѡ Ісацѣ. Ісаакь въспитань быс въ дому о҃ца своего. егда быс въ ѳ҃. лѣто. прїиде аг҃гль къ Авраамоу и рче. тако ти г҃лет г҃ь. еда повѣдашѫ еи. ѡна поклони сѧ Ісааку и цѣлова его. и пришедше нощи. иде Авраамь съ Ісаакомь, къ Мелхиседекоу. и блсви их Мелхиседекь. ff. 32v–38r Разказ за Езоп Story about Aesop Повесть об Езопе This is the Christian version of stories about Aesopos. Maximus Planudes, Vita Aesopi (Pinakes) 1, 14th c. Bulgarian Middle Bulgarian Слово прѣмѫдраго Іѡсопа. како быс житїе его. Іѡсопь бѣше нѣмь и глухь. бѣше бо рожденїе его въ Кападокїи. и имѣше мѫдрос великѫ въ срдци своем. ѡ с҃ну почто ꙗко убїицѫ мѧ хощете оубити. или ꙗко ѡвчеѧ мѧ на заколенїе ведете. не помните ли ѿ коликѫ нищетѫ изѧх вас. и на коликѫ славѫ възведох вы. нѫ да есть проклѧть тои чл҃кь ѿ сели и до вѣка. иже свои рѡд въздвижеть. б҃у нашему слава в в҃кы аминь. ff. 38r–43r Разказ за стария Александър Story about the old Alexander Повесть о ветхом Александре 1 14th c. Bulgarian Middle Bulgarian Слово ветхаго Алеѯандра. како уби Сїѡна ц҃рѣ аммореиска. и Иога ц҃рѣ. и в҃і те ц҃ріи ханааньскыхь. Бысть град въ въсточнѣи странѣ велик ѕѣло. на мѣстѣ Скамандрѣ. имѣше м҃ѕ. врат. и исходѣхѫ из него воиска. о҃ стѣговь. и видѣ Алеѯандрь колика зла сътворишѫ с о единои женѣ. тогда Іер҃лмь разоришѧ. и дроугых великых градѡв .с҃д. въсѧ воѧ и страны ѡпоустишѧ. и оубишѧ .г҃і. ц҃реи. и писидїискаго ц҃рѣ. и тако Алеѯандрь ѡссѣче главѫ Игилоудѣ проклѧтои. и самь скочи въ море, и оутопе. ff. 43r–44r Разказ за св. пророк Илия и царица Йезавел Story about prophet Elijah and Queen Jezebel Повесть о св. Пророке Илие и царице Иезавели The story usually is a part of the cycle of stories about evil women. 1 Bulgarian Muddle Bulgarian Слово ѡ прорцѣ Илїи. како бѣжа ѿ жены. Бѣше Игорь ц҃рь велеи ѕѣло. и повелѣ и събра въсѧ землѧ. и сътворишѧ каминѫ велїѫ ѕѣло за г҃. лѣта. камина имаше, г҃. врата. егда хотѣше жещи каминѫ. тогда быс боурѣ велїа ѕѣло и дъжд. и ц҃рь Игорь ѡпечали сѧ велми. понеж камина исплъни сѧ воды. и кликнѫ из срдца. г҃и изми д҃шѫ моѫ да не виждѫ Вельзавелѫ. и отиде въ поустынѧ. и быс .е҃. мсць. и пакы прїиде д҃хь с҃тыи къ Илїи. б҃оу нашему слава в в҃кы амин. ff. 44r–49r Поучение върху казаното от пророк Исая от Йоан Златоуст. Разказ за кръвосмешението Sermon on a locus from Isaiah by John Chrysostom. Story about incest Поучение Иоанна Златоуста на пророка Исайю. Рассказ о кровосмешении John Chrysostom (Pseudo) The text is revision of the John Chrysostom's sermon on the Last Time and penance (see N 433 NBKM – Sofia etc.). In fact this is the medieval story about incest (paralel to king Oedipus). Greek text is unknown Bulgarian Middle Bulgarian Слов с҃тго Іѡанна Златустаг ѡ д҃шевных исправлених. Кто не дивит сѧ и не чюдт сѧ о семь вѣцѣ. како уставлена сѫть врѣмена сїа за прѣумноженныѧ грѣхы нашѧ. видиши бо имѣнїа многаа оу себе. и не рчеши ꙗко твоеѫ хытростїѫ или мѫдростїѫ пришло ес к тебѣ. тогда разлѫчѧть грѣшныѧ ѿ праведных. ꙗко козлище ѿ овець. и тоу ꙗвѧт сѧ немлстивїи аг҃гли. поганѣѧѫте грѣшныѧ немилостивно въ огнь. тоу бо аг҃гли не съгрѣшившеи трепещѫт. да молѧ вы братїе попы ц҃рковныѧ, и оубогых не забываите. а вамь ѿ б҃а с҃псенїе. емоуж слава въ вѣкы аминь. ff. 49r–50r Притча за овошката Parable about the fruit tree Притча о ??? Is the text similar to the copy in the N 433 NBKM–Sofia or this is a new recension Bulgarian Middle Bulgarian Слово за овощкѫ. Нѣкыи ч҃лкь имѣше виноград. и въ виноградѣ имѣше ѡвощкѫ. егда прихождааше нѣкогда въ виноград, и не ѡбрѣтааше плѡд ѿ неѫ. г҃ь б҃ъ прѣдас его аг҃глом своим. и напоустишѧ на него ѧзы и темницѧ и иныѫ бѣды. и многыѧ злобы. и покаа сѧ ч҃лкь тъи, и быс б҃жїи. емоу же слава въ вѣкы аминь. ff. 50r–51r Разказ за Мелентий пустинника, от Патерика Story about Melentij who lived in the desert, from the Paterikon Повесть о Мелентии пустыннике, от Патерика The text is an Apophtegmata Patrum; (see: Николова 1980: 67–68; other copies: N 1161 CIAI – Sofia, 16th c. Bulgarian Middle Bulgarian Слов с҃тго Мелентїа пустынножителѣ. Азь Мелентїе изыдох ѿ мира. и вънидох въ пещерѫ слоужити б҃оу. и прѣд пещероѫ бѣше садь красень ѕѣло. посрѣд садовїѧ бѣ источникь. ѕѣло красны воды имѧщи. ѡ҃че, въсѣкыи скот ѿ мухы сѧ крыеть. нѫ идеже мухы ꙗдѫт, тоу ес мѫчно. аз же ѿ юности моеѫ, оученикы безь искупа наоучих. и что работаѫ. половинѫ ц҃ркви и нищим раздаваѫ. и никто же мене не оувѣдѣ николиже. азь Мелентїе то видѣвь бл҃годарих б҃а, ꙗвлъшаго ми таковаа. ему ж слава в в҃кы амин. ff. 51r–53r Разказ как жена осъди Ефрем Story of how a woman accused Ephrem Повесть како жена осудила Ефрема The text is Apophtegmata Patrum. Another copy in N 433 NBKM – Sofia, 16th c., but there is some diferences. Милтенова 2009: 401–410 unidentified Bulgarian Middle Bulgarian Слов како ѡсѫд жена с҃тго Ефрема. Ефремь бѣше въ пустыни забыль сѧ въ б҃жствѣ. понеже съ аг҃глы г҃лааше. и рче. ѡ велїе чюдо како патрїарси и ц҃рїе въ мирѣ сѣдѧще, творѧт сѧ с҃тїи. нѫ азь идѫ и покажѫ их. тогда аг҃гль г҃нь къ нему рче. Ефреме не слыша ли цто же на тебѣ рече. мѫжь ѿ землѧ ес. а жена ѿ ребра мѫжу есть. сего ради мѫжь ес женѣ м҃ти. и пакы сътвори м҃лтвѫ и ѿпусти его. б҃у нашему слава в в҃кы аминь. ff. 53r–55v Разказ за Евстратий, от Патерика Story about Eustratios, from the Paterikon Повесть о Евстратии, из Патерика The text is Apophtegmata Patrum. Other copies: N 1161 CIAI – Sofia etc. Bulgarian Middle Bulgarian Слов с҃тго Еѵстратїа како быс въ бѣдѣ свое. Бѣше нѣкыи мѫжь въ Кесарїискои странѣ. именемь Енданїе. и единого с҃на имѣше. имаше же имѣніꙗ многа. имѧ с҃ноу его бѣше Еѵстратїе. тогда пакы быс лекчае пера. и прѣнесше его, въниде въ колибицѫ их. Ѯенїана нарче къ Еѵстратїу. прїимѣмь его и блсвим сѧ ѿ него. понеже велїе чюд видѣх о немь. и повѣда емоу въсѧ истинѫ. и припадше къ Х҃оу поклониста сѧ. Х҃с же блсви их. и тоу прѣдашѧ д҃хь свои г҃ви. емоу же слава в в҃кы аминь. 16th c., second half Moldova

Directly catalogued from the original manuscript using the printed catalogue from Яцимирский 1906: 92–93, 95–105, 63–64, 109–119, 122